Gdy bliska osoba trafia do szpitala w stanie nieprzytomnym, rodzina oczekuje rzetelnych informacji o stanie zdrowia, rokowaniach i podjętych czynnościach medycznych.
Tymczasem w praktyce placówki medyczne nierzadko odmawiają udzielania jakichkolwiek informacji, powołując się ogólnikowo na „RODO” lub „brak upoważnienia”.
W wielu przypadkach taka odmowa jest nieuzasadniona i narusza prawa pacjenta oraz jego rodziny.
Podstawy prawne – co reguluje udzielanie informacji o stanie zdrowia?
Kwestie związane z udzielaniem informacji o stanie zdrowia reguluje przede wszystkim:
- ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
- ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
- przepisy dotyczące tajemnicy lekarskiej,
- przepisy o ochronie danych osobowych (RODO), które jednak nie wyłączają prawa osób bliskich do uzyskania informacji.
Zgodnie z prawem:
- pacjent przytomny decyduje, komu informacje są udzielane,
- pacjent nieprzytomny nie może wyrazić zgody ani sprzeciwu,
- w takiej sytuacji ustawodawca przyznał uprawnienia osobie bliskiej.
To właśnie status osoby bliskiej jest najważniejszy w kontekście odmowy udzielenia informacji rodzinie.
Kim jest „osoba bliska” pacjenta nieprzytomnego?
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta, osobą bliską jest m.in.:
- małżonek / małżonka,
- rodzic, dziecko, rodzeństwo, dziadkowie, wnuki,
- osoba pozostająca we wspólnym pożyciu (partner, partnerka),
- przedstawiciel ustawowy,
- osoba wskazana przez pacjenta wcześniej.
Definicja ta jest szeroka i elastyczna. Co istotne:
- więź faktyczna (np. partnerstwo, stała relacja) jest wystarczająca,
- pokrewieństwo nie musi być udokumentowane „na miejscu” – wystarczy możliwość jego weryfikacji.
W praktyce oznacza to, że osoba bliska ma prawo uzyskać informacje o stanie pacjenta nieprzytomnego, nawet jeśli pacjent nie zdążył nikogo upoważnić.
Czy upoważnienie jest konieczne, gdy pacjent jest nieprzytomny?
Bardzo często szpitale powołują się na brak upoważnienia jako powód odmowy udzielenia informacji. Tymczasem przepisy są jednoznaczne:
Brak upoważnienia nie może być podstawą odmowy informacji osobie bliskiej, jeżeli pacjent jest nieprzytomny.
Upoważnienie pisemne dotyczy sytuacji standardowych (planowych hospitalizacji, wizyt).
W przypadkach nagłych ustawodawca chroni pacjenta i jego rodzinę poprzez nadanie osobie bliskiej ustawowego prawa do informacji.
Kiedy szpital może odmówić udzielenia informacji o stanie pacjenta nieprzytomnego?
Istnieją sytuacje, w których odmowa może być uzasadniona. Najważniejsze z nich to:
1. Wyraźny sprzeciw pacjenta
Jeżeli pacjent – będąc przytomnym – wyraził wcześniej wyraźny sprzeciw wobec informowania konkretnej osoby, a sprzeciw został odnotowany w dokumentacji, lekarz ma obowiązek go respektować.
Dotyczy to również sytuacji, gdy pacjent później traci świadomość.
2. Osoba zgłaszająca się nie jest osobą bliską
Szpital może odmówić informacji np. osobie, która nie potrafi wykazać realnej relacji.
W takich przypadkach lekarz może ograniczyć się do potwierdzenia faktu hospitalizacji.
3. Brak możliwości wiarygodnej weryfikacji tożsamości
Dotyczy to głównie rozmów telefonicznych.
Szpital może, ale nie musi przekazać informacji telefonicznie, jeśli potrafi potwierdzić tożsamość rozmówcy.
Kiedy odmowa udzielenia informacji jest bezprawna?
Za bezprawną można uznać odmowę, gdy:
- pracownik szpitala powołuje się wyłącznie na „RODO”, bez podstawy prawnej,
- odmawia informacji żonie, mężowi, partnerowi, dorosłemu dziecku lub rodzicowi pacjenta nieprzytomnego,
- odmawia jakiejkolwiek informacji mimo możliwości potwierdzenia tożsamości,
- ignoruje status osoby bliskiej i żąda „pisemnego upoważnienia”, którego pacjent nie mógł udzielić.
Takie działania naruszają m.in.:
- prawo pacjenta do poszanowania życia rodzinnego,
- prawo osoby bliskiej do informacji w sytuacji braku zdolności pacjenta do wyrażenia woli,
- obowiązki personelu.
RODO a informacje o stanie zdrowia
Mimo, że RODO jest często używane jako bariera pracowników przed udzielaniem informacji, to w rzeczywistości:
- RODO nie zakazuje udzielania informacji o stanie zdrowia osobom uprawnionym,
- przepisy szczególne (ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta) mają pierwszeństwo,
- obowiązkiem szpitala jest ustalenie, kto jest osobą uprawnioną, a nie automatyczne odmawianie informacji.
RODO chroni przed ujawnieniem danych osobom niepowołanym – nie przed informowaniem osób bliskich pacjenta nieprzytomnego.
Informacja a dokumentacja medyczna – co warto wiedzieć?
Istnieje istotna różnica między:
• Informacją o stanie zdrowia
To rozmowa z lekarzem – ustna, telefoniczna lub bezpośrednia.
• Dostępem do dokumentacji medycznej
To prawo do uzyskania kopii wyników badań, historii choroby itd.
Osoba bliska pacjenta nieprzytomnego co do zasady:
- ma prawo do informacji o stanie zdrowia,
- ale nie zawsze ma prawo do pełnej dokumentacji medycznej, jeśli nie została do tego wcześniej upoważniona.
Odmowa dokumentacji nie może jednak oznaczać odmowy informacji.
Co zrobić, gdy szpital odmawia udzielenia informacji? – praktyczne wskazówki
Krok 1. Wyjaśnij status osoby bliskiej
Podaj swoje dane, stopień pokrewieństwa lub charakter relacji. Poproś o rozmowę z lekarzem prowadzącym.
Krok 2. Poproś o podstawę prawną odmowy
Zażądaj wskazania konkretnego przepisu, który uzasadnia odmowę.
Jeżeli powodem jest rzekome „RODO”, poproś o sprecyzowanie podstawy.
Krok 3. Poproś o odnotowanie odmowy w dokumentacji
Możesz żądać, by informacja o odmowie została zapisana w dokumentacji medycznej pacjenta.
Krok 4. Złóż skargę do Rzecznika Praw Pacjenta
Rzecznik może:
- wszcząć postępowanie wyjaśniające,
- zwrócić się do szpitala o wyjaśnienia,
- nakazać zmianę praktyki.
Krok 5. Rozważ działania prawne
W przypadkach rażących naruszeń możliwe jest:
- postępowanie przed organami odpowiedzialności zawodowej,
- roszczenia cywilne o zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta.
Znaczenie wytycznych RPP w sporach o odmowę informacji
W postępowaniach przed Rzecznikiem Praw Pacjenta lub w sporach cywilnych dotyczących naruszenia prawa do informacji, wytyczne RzPP-DSD.420.74.2020 mają istotne znaczenie:
- pokazują, jak organ odpowiedzialny za ochronę praw pacjenta interpretuje przepisy dotyczące informacji udzielanej na odległość,
- wzmacniają argument, że bezkrytyczne powoływanie się na RODO lub „politykę szpitala” nie usprawiedliwia całkowitej odmowy informacji osobie bliskiej pacjenta nieprzytomnego,
- potwierdzają, że obowiązkiem szpitala jest wypracowanie takich rozwiązań (technicznych i organizacyjnych), które umożliwią realizację prawa do informacji – a nie jego ograniczanie.
W praktyce oznacza to, że przy odmowie przekazania informacji o stanie pacjenta nieprzytomnego przez telefon lub wideorozmowę, powoływanie się na wytyczne Rzecznika Praw Pacjenta może być bardzo silnym argumentem w rozmowie z placówką, w skardze do RPP, a w dalszej kolejności także w ewentualnym postępowaniu cywilnym.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy szpital może odmówić udzielenia informacji żonie/mężowi pacjenta nieprzytomnego?
Nie, chyba że pacjent wcześniej wyraził wyraźny sprzeciw.
Czy partner bez ślubu ma prawo do informacji o stanie zdrowia?
Tak. Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu jest osobą bliską.
Czy brak upoważnienia blokuje moje prawa?
Nie, brak upoważnienia nie wyłącza prawa osoby bliskiej do informacji o stanie pacjenta nieprzytomnego.
Czy mogę dostać dokumentację medyczną?
Informację – tak. Pełną dokumentację – nie zawsze. To zależy od wcześniejszego upoważnienia.
Podsumowanie
Osoba bliska pacjenta nieprzytomnego ma prawo do informacji o jego stanie zdrowia.
Odmowa udzielenia informacji rodzinie jest dopuszczalna tylko w wyjątkowych, jasno określonych sytuacjach.
Ogólnikowe powoływanie się na „RODO” lub „brak upoważnienia” nie jest legalną podstawą odmowy.
Jeżeli spotkasz się z bezpodstawną odmową, masz prawo domagać się wyjaśnień, złożyć skargę lub podjąć dalsze kroki prawne.
Kancelaria specjalizująca się w prawie medycznym może pomóc w przypadku bezpodstawnej odmowy udzielenia rodzinie informacji na temat stanu pacjenta nieprzytomnego.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem: 726 003 505.
