Czym jest badanie EKG?
Elektrokardiogram (EKG) należy do podstawowych, a zarazem kluczowych badań diagnostycznych w kardiologii. Umożliwia ocenę elektrycznej aktywności serca, co pozwala na wykrycie zaburzeń rytmu, przewodzenia impulsów, cech niedokrwienia mięśnia sercowego oraz zmian sugerujących przebyty bądź trwający zawał.
EKG polega na rejestracji impulsów elektrycznych generowanych przez serce za pomocą elektrod umieszczonych na klatce piersiowej i kończynach. Uzyskany zapis w formie charakterystycznej krzywej (elektrokardiogramu) odzwierciedla kolejne fazy pracy serca – skurcz i rozkurcz przedsionków oraz komór. Badanie jest nieinwazyjne, bezbolesne i trwa zaledwie kilka minut.
W praktyce klinicznej EKG stanowi podstawowe narzędzie w diagnostyce bólu w klatce piersiowej, duszności czy omdleń, charakterystycznych dla ostrego zespołu wieńcowego. W kontekście odpowiedzialności medycznej szczególne znaczenie ma fakt, że jest to badanie szybkie, zaliczane do podstawowej opieki zdrowotnej i możliwe do wykonania natychmiast po przyjęciu pacjenta na SOR. Zwlekanie z jego wykonaniem może rodzić poważne konsekwencje zdrowotne dla pacjenta oraz prawne dla szpitala.
Kiedy powinno się wykonać EKG? – wytyczne ESC
Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami opracowanymi przez European Society of Cardiology (ESC), EKG powininno zostać wykonane, a jego wyniki zinterpretowane tak szybko, jak to możliwe w momencie pierwszego kontaktu medycznego, z docelowym czasem poniżej 10 minut.
Pierwszy kontakt medyczny oznacza moment, w którym pacjent jest oceniany przez personel medyczny zdolny do wykonania i interpretacji EKG – może to być zarówno zespół ratownictwa medycznego w warunkach przedszpitalnych, jak i personel Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. W praktyce oznacza to, że u pacjenta zgłaszającego się na SOR z bólem w klatce piersiowej lub innymi objawami sugerującymi niedokrwienie mięśnia sercowego, EKG powinno zostać wykonane niezwłocznie – najpóźniej w ciągu 10 minut od przyjęcia.
Każde istotne przekroczenie tego czasu wymaga medycznego uzasadnienia i może podlegać prawnej ocenie pod kątem zgodności z aktualną wiedzą medyczną.
Wytyczne ESC podkreślają również, że w razie utrzymywania się objawów lub wątpliwości diagnostycznych należy wykonać kolejne EKG.
Czym jest ostry zespół wieńcowy?
Ostry zespół wieńcowy (OZW) to nagły stan zagrożenia życia, w którym dochodzi do poważnego zaburzenia dopływu krwi, a tym samym tlenu do serca.
Najczęściej dzieje się tak wtedy, gdy w jednej z tętnic wieńcowych, doprowadzających krew do serca, powstaje zakrzep. Zakrzep ten tworzy się zwykle w miejscu pęknięcia tzw. blaszki miażdżycowej. Może on częściowo albo całkowicie zablokować przepływ krwi. Gdy dopływ krwi zostaje odcięty, komórki mięśnia sercowego zaczynają obumierać – dochodzi wówczas do zawału serca.
W zależności od wyniku badania EKG i badań laboratoryjnych( np. pomiaru stężenia troponiny sercowej we krwi) może się okazać, że mamy do czynienia z:
- zawałem serca z uniesieniem odcinka ST (STEMI),
- zawałem serca bez uniesienia ST (NSTEMI),
- niestabilną dławicą piersiową.
W każdym z tych przypadków kluczowe znaczenie ma czas. Im szybciej przywróci się prawidłowy przepływ krwi w tętnicy wieńcowej, tym większa szansa na uratowanie mięśnia sercowego i uniknięcie trwałego uszkodzenia serca.
Objawy ostrego zespołu wieńcowego – wskazania do wykonania EKG
Najczęstszym objawem OZW jest ból w klatce piersiowej, jednak obraz kliniczny może być zróżnicowany. Do typowych symptomów należą:
- silny, dławiący lub uciskający ból za mostkiem,
- promieniowanie bólu do lewego ramienia, szyi, żuchwy lub pleców,
- duszność,
- zimne poty,
- osłabienie, zawroty głowy,
- kołatanie serca,
- omdlenie.
Podstawa odpowiedzialności szpitala
Co do zasady odpowiedzialność za zwlekanie z wykonaniem badania EKG spoczywa na podmiocie leczniczym, a więc na szpitalu, a nie wyłącznie na konkretnym lekarzu czy ratowniku medycznym. To placówka odpowiada za prawidłową organizację procesu diagnostycznego, właściwą obsadę dyżuru oraz opiekę nad pacjentami oczekującymi na świadczenia. Podstawą tej odpowiedzialności są przepisy Kodeksu cywilnego – w szczególności art. 415 k.c. (odpowiedzialność za zawinione działanie lub zaniechanie) w zw. z art. 430 k.c., który przewiduje odpowiedzialność zwierzchnika za szkody wyrządzone przez osoby, którymi posługuje się przy wykonywaniu swoich obowiązków. Oznacza to, że szpital ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania lekarzy, pielęgniarek czy ratowników medycznych, jeżeli doszło do naruszenia standardów diagnostyki zgodnej z aktualną wiedzą medyczną.
Lekarze – zgodnie z art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty – mają obowiązek udzielić pomocy w każdym przypadku, gdy zwłoka mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
Pielęgniarki natomiast – na podstawie art. 15 Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej – są zobowiązane do udzielania pomocy w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego, co obejmuje m.in. sygnalizowanie lekarzowi wszelkich niepokojących objawów.
Ratownicy medyczny, na podstawie art. 35 ustawy o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych, jest zobowiązany wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.
Niedopełnienie tych obowiązków – w szczególności zaniechanie pilnej diagnostyki w sytuacji objawów sugerujących ostry zespół wieńcowy – może stanowić podstawę odpowiedzialności cywilnej, a w określonych przypadkach także zawodowej, dyscyplinarnej lub karnej.
Jakie roszczenia przysługują pacjentowi lub jego bliskim?
Roszczenia pacjenta
Jeżeli pacjent doznał pogorszenia stanu zdrowia wskutek opóźnionej diagnostyki, może dochodzić:
- odszkodowania – obejmującego zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji, leków, opieki osób trzecich, dojazdów do placówek medycznych oraz utraconych dochodów (art. 444 § 1 k.c.);
- renty – jeżeli utracił zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby, np. konieczna jest stała rehabilitacja lub opieka (art. 444 § 2 k.c.);
- zadośćuczynienia za krzywdę – czyli rekompensaty za ból, cierpienie fizyczne i psychiczne oraz trwałe ograniczenia życiowe (art. 445 § 1 k.c.);
- zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta – w szczególności prawa do świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną (art. 4 ustawy o prawach pacjenta w zw. z art. 448 k.c.).
Roszczenia bliskich w razie śmierci pacjenta
Jeżeli opóźniona diagnostyka doprowadziła do zgonu, najbliższym przysługują roszczenia na podstawie art. 446 k.c., w tym:
- zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci osoby bliskiej (§ 4),
- odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej (§ 3),
- renta alimentacyjna (§ 2).
W każdej sprawie konieczne jest:
- wykazanie naruszenia standardu postępowania,
- powstania szkody,
- związku przyczynowego między opóźnieniem diagnostycznym a doznanym uszczerbkiem na zdrowiu.
Przykład z orzecznictwa – zbyt późne wykonanie kolejnego EKG
Problem opóźnionej diagnostyki zawału serca był przedmiotem analizy sądowej m.in. w wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z 22 października 2024 r. (sygn. VI C 473/22). Sprawa dotyczyła pacjenta, który zgłosił się na SOR z bólem w klatce piersiowej i objawami sugerującymi ostry zespół wieńcowy. Wykonano badanie EKG oraz oznaczono troponinę, jednak – jak ustalił sąd na podstawie opinii biegłego kardiologa – nie wdrożono niezwłocznie właściwego leczenia, zaniechano powtórzenia EKG i drugiego oznaczenia troponiny, a pacjent został przedwcześnie odesłany do domu mimo trwającego zawału serca.
Biegły wskazał na istotne opóźnienie w rozpoznaniu i leczeniu zawału z uniesieniem odcinka ST (STEMI), co naraziło pacjenta na zwiększone ryzyko powikłań oraz większe uszkodzenie mięśnia sercowego. Sąd uznał, że doszło do zawinionego naruszenia standardów diagnostycznych oraz praw pacjenta i zasądził na jego rzecz łącznie 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia (30.000 zł za błąd medyczny oraz 20.000 zł za naruszenie praw pacjenta).
Orzeczenie to potwierdza, że w sprawach dotyczących ostrego zespołu wieńcowego kluczowe znaczenie ma czas – zarówno wykonania EKG, jak i jego prawidłowej interpretacji oraz wdrożenia dalszych procedur. Nawet kilkugodzinne opóźnienie może zostać uznane za błąd medyczny, jeżeli pozostaje w sprzeczności z aktualną wiedzą medyczną i wpływa na rokowania pacjenta.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy każde opóźnienie wykonania EKG to błąd medyczny?
Nie. O błędzie można mówić wtedy, gdy w świetle objawów i okoliczności istniały wskazania do wykonania EKG, a badania nie przeprowadzono ani nie zapewniono właściwej obserwacji. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy.
Czy brak personelu może usprawiedliwiać zwłokę w wykonaniu EKG?
Nie. Problemy organizacyjne szpitala (braki kadrowe, obciążenie SOR) nie zwalniają placówki z obowiązku zapewnienia natychmiastowej diagnostyki w stanach zagrożenia życia.
Czy pacjent musi udowodnić, że wcześniejsze EKG na pewno zapobiegłoby zawałowi?
Nie. Wystarczające jest wykazanie, że szkody z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć, gdyby udzielono świadczenia wcześniej – zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
Profesjonalna pomoc prawna
Jeśli podejrzewasz, że badanie EKG zostało wykonane zbyt późno lub proces diagnostyczny przebiegał nieprawidłowo, warto skonsultować się z kancelarią specjalizującą się w prawie medycznym.
Nasza kancelaria oferuje kompleksowe wsparcie prawne w sprawach o błąd medyczny:
- zabezpieczamy i analizujemy dokumentację medyczną,
- oceniamy, czy doszło do nieprawidłowości,
- wskazujemy możliwą drogę prawną,
- przygotowujemy przedsądowe wezwania do zapłaty do szpitali i ubezpieczycieli,
- reprezentujemy pacjentów przed sądem.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług udzieli pomocy w dochodzeniu Państwa praw
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu: +48 726 003 505.
