Gdy pacjent trafia do szpitala nieprzytomny, jego rodzina często chce jak najszybciej dowiedzieć się, co się stało, jakie leczenie jest prowadzone i czy życie pacjenta jest zagrożone.
W praktyce zdarza się jednak, że szpital odmawia przekazania jakichkolwiek informacji.
Najczęściej personel powołuje się na tajemnicę medyczną, RODO albo brak pisemnego upoważnienia. Nie zawsze taka odmowa jest prawidłowa.
Jeżeli pacjent jest nieprzytomny i nie może sam zdecydować, komu przekazać informacje, lekarz powinien udzielić informacji osobie bliskiej. Wynika to z art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje wprost, że osoba bliska pacjenta nieprzytomnego może uzyskać informacje o jego stanie zdrowia.
Kto jest osobą bliską pacjenta?
Osobą bliską jest nie tylko małżonek.
Przepisy zaliczają do tej grupy:
- małżonka,
- krewnego do drugiego stopnia,
- powinowatego do drugiego stopnia w linii prostej,
- przedstawiciela ustawowego,
- osobę pozostającą we wspólnym pożyciu,
- osobę wskazaną przez pacjenta.
Placówka ma prawo sprawdzić, z kim rozmawia.
Może zapytać o dane pacjenta, relację z pacjentem albo inne informacje pozwalające potwierdzić tożsamość rozmówcy.
Sama konieczność weryfikacji jest zrozumiała. Problem zaczyna się wtedy, gdy szpital odmawia informacji automatycznie i nie podejmuje żadnej próby ustalenia, czy dana osoba jest uprawniona.
Czy brak upoważnienia oznacza, że rodzina niczego się nie dowie?
Nie. To jeden z najczęstszych błędów w praktyce.
Jeżeli pacjent jest przytomny, co do zasady sam decyduje, komu lekarz może udzielać informacji. Może wskazać żonę, partnera, rodzica, dziecko, przyjaciela albo inną osobę. Może też nie upoważnić nikogo.
Inaczej wygląda sytuacja pacjenta nieprzytomnego. Taki pacjent nie może złożyć oświadczenia ani podpisać formularza. Dlatego ustawa przewiduje szczególne rozwiązanie. Lekarz udziela informacji osobie bliskiej.
Szpital nie powinien zatem odmówić udzielenia informacji, jeżeli pacjent jest nieprzytomny, a o informację prosi osoba bliska, bądź wcześniej upoważniona.
Czy szpital może udzielić informacji przez telefon?
Tak. Przepisy nie zakazują udzielania informacji przez telefon.
Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje, że osoba bliska może dowiedzieć się o stanie zdrowia pacjenta także telefonicznie.
Oczywiście szpital powinien zachować ostrożność. Ma prawo upewnić się, że rozmawia z osobą uprawnioną.
Nie może jednak z góry przyjąć, że przez telefon nie wolno przekazać żadnej informacji.
W praktyce dobrym rozwiązaniem jest spokojne podanie swoich danych, wskazanie relacji z pacjentem i poproszenie o rozmowę z lekarzem dyżurnym albo lekarzem prowadzącym.
Warto też poprosić, aby ewentualna odmowa została odnotowana w dokumentacji albo potwierdzona na piśmie.
Kiedy odmowa udzielenia informacji może być niezgodna z prawem?
Odmowa może być nieprawidłowa, gdy pacjent jest nieprzytomny, a osoba zgłaszająca się po informacje jest osobą bliską.
Szczególnie wątpliwe są sytuacje, w których szpital:
- odmawia jakiejkolwiek rozmowy z rodziną,
- powołuje się wyłącznie na RODO,
- żąda pisemnego upoważnienia od pacjenta, który jest nieprzytomny,
- nie próbuje zweryfikować osoby dzwoniącej,
- nie wskazuje konkretnej podstawy prawnej odmowy.
RODO i tajemnica medyczna są ważne. Nie oznaczają jednak, że szpital może całkowicie odmówić udzielenia informacji o nieprzytomnym pacjencie. Przepisy o ochronie danych osobowych nie uchylają prawa osoby bliskiej do uzyskania informacji w takiej sytuacji.
Inaczej może być wtedy, gdy pacjent wcześniej wyraźnie sprzeciwił się przekazywaniu informacji konkretnej osobie.
Odmowa może być też uzasadniona, gdy szpital ma realne wątpliwości, czy rozmówca rzeczywiście jest osobą bliską, bądź nie ma pewności czy została wcześniej upoważniona.
Informacja o stanie zdrowia a dokumentacja medyczna
Warto odróżnić dwie sprawy: informację o stanie zdrowia i dostęp do dokumentacji medycznej.
Informacja o stanie zdrowia to rozmowa z lekarzem. Może dotyczyć rozpoznania, zastosowanego leczenia, rokowań, planowanych badań czy ogólnego stanu pacjenta.
Dokumentacja medyczna to już konkretne dokumenty, wyniki badań, karty informacyjne, opisy zabiegów i historia leczenia.
Osoba bliska pacjenta nieprzytomnego może uzyskać informację o jego stanie zdrowia. Dostęp do pełnej dokumentacji medycznej może natomiast wymagać odrębnej podstawy, zwłaszcza gdy pacjent wcześniej nikogo nie upoważnił.
Rzecznik Praw Pacjenta zwracał uwagę, że prawo osoby bliskiej do informacji nie zawsze oznacza dostęp do całej dokumentacji medycznej pacjenta żyjącego.
Czy rodzina może decydować o leczeniu nieprzytomnego pacjenta?
Samo prawo do informacji nie oznacza jeszcze prawa do podejmowania decyzji za pacjenta.
Jeżeli pacjent jest nieprzytomny, lekarze mogą działać w stanach nagłych, gdy zwłoka groziłaby utratą życia, ciężkim uszkodzeniem ciała albo ciężkim rozstrojem zdrowia.
W innych sytuacjach, zwłaszcza przy zabiegach operacyjnych lub metodach leczenia o podwyższonym ryzyku, może być konieczne uzyskanie zgody przedstawiciela ustawowego albo sądu opiekuńczego.
Rodzina powinna więc być informowana o stanie zdrowia pacjenta. Nie zawsze jednak może samodzielnie decydować o leczeniu.
Co zrobić, gdy szpital odmawia informacji?
W pierwszej kolejności warto poprosić o rozmowę z lekarzem prowadzącym albo lekarzem dyżurnym. Należy spokojnie wyjaśnić, że pacjent jest nieprzytomny, a osoba kontaktująca się ze szpitalem jest osobą bliską.
Jeżeli szpital nadal odmawia, warto zapytać o konkretną podstawę prawną odmowy. Dobrze jest też poprosić o odnotowanie tej odmowy w dokumentacji medycznej.
Kolejnym krokiem może być złożenie krótkiego pisma do dyrekcji szpitala albo kierownika oddziału.
W piśmie warto powołać się na art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz wskazać, że pacjent jest nieprzytomny, a o informację zwraca się osoba bliska.
Jeżeli odmowa się powtarza, można złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta. W poważniejszych przypadkach, zwłaszcza gdy odmowa informacji była uporczywa albo spowodowała realną krzywdę, można rozważyć również dalsze kroki prawne.
Orzecznictwo dotyczące prawa pacjenta do informacji
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 października 2011 r., sygn akt K 16/10
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył zasad wyrażania zgody na leczenie oraz prawa pacjenta do informacji. Trybunał podkreślił, że informacja medyczna powinna być przekazana w sposób przystępny i zrozumiały. Ma ona umożliwić pacjentowi świadome podjęcie decyzji dotyczącej leczenia.
Trybunał wskazał, że jeżeli pacjent jest nieprzytomny albo niezdolny do zrozumienia znaczenia informacji, lekarz udziela informacji osobie bliskiej. Oznacza to, że szpital nie powinien odmawiać rodzinie informacji tylko dlatego, że pacjent nie podpisał wcześniej upoważnienia.
Wyrok ten pokazuje, że prawo do informacji o stanie zdrowia pacjenta nie jest zwykłą formalnością.
W przypadku pacjenta nieprzytomnego ustawodawca przewidział rozwiązanie zastępcze – przekazanie informacji osobie bliskiej.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 października 2012 r., sygn. akt I ACa 420/12
Sprawa dotyczyła pacjenta, który trafił do szpitala w ciężkim stanie i następnie zmarł.
Rodzina zarzucała szpitalowi m.in. brak przekazania informacji o rzeczywistym stanie zdrowia pacjenta, brak informacji o ryzyku śmierci oraz uniemożliwienie pożegnania się z pacjentem.
Sąd oddalił powództwo, ponieważ uznał, że nie wykazano zawinionego naruszenia obowiązków informacyjnych przez personel medyczny.
Wyrok ma jednak duże znaczenie dla spraw dotyczących informacji dla rodziny pacjenta. Sąd Apelacyjny wskazał, że lekarz w pierwszej kolejności informuje pacjenta.
Dopiero w szczególnych sytuacjach obowiązek ten przechodzi na osoby najbliższe. Sąd zaznaczył, że dzieje się tak również w przypadku utraty przez pacjenta przytomności, zgodnie z art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Orzeczenie pokazuje też drugą ważną rzecz: sama odmowa informacji albo brak pełnej rozmowy z rodziną nie zawsze prowadzi do odpowiedzialności szpitala.
Trzeba wykazać, że personel miał realną możliwość przekazania informacji, powinien był to zrobić, a zaniechanie było zawinione.
FAQ
Czy szpital może odmówić informacji małżonkowi pacjenta nieprzytomnego?
Co do zasady nie powinien odmawiać, jeżeli pacjent jest nieprzytomny, a małżonek występuje jako osoba bliska. Szpital może jednak zweryfikować tożsamość osoby pytającej.
Czy partner pacjenta może uzyskać informacje o jego stanie zdrowia?
Tak, jeżeli pozostaje z pacjentem we wspólnym pożyciu. W praktyce warto jasno powiedzieć, jaka relacja łączy daną osobę z pacjentem.
Czy szpital może odmówić informacji, bo pacjent nie podpisał upoważnienia?
Nie powinien odmawiać tylko z tego powodu, jeżeli pacjent jest nieprzytomny. W takiej sytuacji lekarz udziela informacji osobie bliskiej.
Czy osoba bliska może dostać dokumentację medyczną pacjenta?
Nie zawsze. Prawo do informacji o stanie zdrowia i prawo dostępu do dokumentacji medycznej to dwie różne kwestie. Dostęp do dokumentacji może wymagać dodatkowej podstawy, zwłaszcza gdy pacjent wcześniej nikogo nie upoważnił.
Co zrobić, gdy lekarz odmawia udzielenia informacji?
Warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej odmowy, złożyć pisemny wniosek do szpitala i zażądać odnotowania odmowy. Można też złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta.
Podsumowanie
Szpital nie może odmówić rodzinie informacji o stanie zdrowia pacjenta tylko dlatego, że pacjent jest nieprzytomny i nie podpisał upoważnienia. Jeżeli o informację zwraca się osoba bliska, lekarz powinien udzielić jej informacji o stanie zdrowia pacjenta.
Placówka ma prawo zweryfikować tożsamość osoby pytającej. Nie może jednak zasłaniać się ogólnym przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych, czy tajemnicy medycznej.
W razie odmowy warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej złożyć pisemny wniosek do szpitala, a następnie rozważyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług udziela pomocy w dochodzeniu roszczeń związanych z błędami medycznymi oraz naruszeniem praw pacjenta.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu: +48 726 003 505.
