Uszkodzenie nerwu podczas zabiegów fizjoterapeutycznych
Fizjoterapia stanowi jeden z kluczowych elementów procesu leczenia i rehabilitacji. Pomaga ona pacjentom wrócić do sprawności po urazach, operacjach, czy przebiegu chorób przewlekłych.
Zgodnie z art. 2 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty „zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym”. Z tego względu w pracy fizjoterapeuty, podobnie jak przypadku innych zawodów mogą wystąpić błędy prowadzące do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta.
Jednym z nich może być uszkodzenie nerwu podczas zabiegu fizjoterapeutycznego. Uszkodzenie nerwu może być następstwem nieprawidłowo przeprowadzonego zabiegu i w określonych przypadkach może prowadzić do odpowiedzialności fizjoterapeuty za szkodę wyrządzoną pacjentowi.
Jest to związane najczęściej z nieprawidłowo przeprowadzoną terapią, czy brakiem wyczerpującego wywiadu przed udzielaniem świadczeń zdrowotnych, co często skutkuje brakiem uwzględnienia przeciwwskazań mogących prowadzić do niepożądanych efektów.
Uszkodzenie struktury nerwowej jest na tyle poważne, że w większości przypadków pilna jest diagnostyka neurologiczna. Może się ono objawiać nasileniem bólu, uszkodzeniem tkanek, czy nawet trwałym pogorszeniem sprawności.
Do najczęstszych objawów uszkodzenia nerwu należą:
- Ostry, przeszywający lub piekący ból promieniujący wzdłuż przebiegu nerwu;
- Osłabienie siły mięśniowej;
- Zaburzenia czucia np. całkowity lub częściowy brak reakcji na dotyk, ból czy zmiany temperatury na skórze unerwianej przez uszkodzony nerw;
- Pogorszenie chwytu;
- Opadająca stopa.
Pacjent powinien się zastanowić, czy dolegliwości te towarzyszyły mu przed zabiegiem fizjoterapeutycznym, czy też pojawiły się dopiero po nim. Jest to kluczowe dla ustalenia odpowiedzialności fizjoterapeuty. W przypadku, gdy dopiero po wykonaniu świadczeń zdrowotnych w gabinecie fizjoterapeutycznym pojawiły się objawy, które stopniowo pogarszają funkcjonowanie, dolegliwości można powiązać z zabiegiem.
Sygnały świadczące o uszkodzeniu nerwu pojawiają się zazwyczaj już podczas zabiegu lub w ciągu kilku godzin po jego zakończeniu, co sprzyja szybkiemu ustaleniu przyczyn dolegliwości i powiązaniu ich właśnie z zabiegiem fizjoterapeutycznym.
Warto pamiętać jednak, że nie każde pogorszenie stanu zdrowia oznacza błąd medyczny. Zabiegi fizjoterapeutyczne często wiążą się z dolegliwościami bólowymi, jednakże jest on wówczas przejściowy.
Fizjoterapeuta może ponieść odpowiedzialność za pogorszenie się stanu zdrowia dopiero wówczas, gdy działał niezgodnie z aktualną wiedzą medyczną, naruszył standardy wykonywania zawodu lub nie zachował należytej staranności w trakcie wykonywania zabiegu. Ponadto konieczne jest wykazanie:
- błędu / zaniedbania fizjoterapeuty;
- szkody u pacjenta;
- związku przyczynowego między błędem a szkodą.
W jaki sposób może dojść do uszkodzenia nerwu podczas zabiegów fizjoterapeutycznych?
- Zastosowanie niewłaściwych metod rehabilitacji;
- Brak właściwej diagnostyki funkcjonalnej;
- Wykonanie zabiegu mimo przeciwwskazań;
- Nieprawidłowe przeprowadzenie terapii manualnej, np. zastosowanie zbyt dużej siły, gwałtownej manipulacji (zwłaszcza w odcinku szyjnym kręgosłupa), co prowadzi do ucisku, naciągnięcia lub naderwania korzeni nerwowych;
- Brak reakcji na pogarszający się stan pacjenta;
- Nieprawidłowe rozciąganie (stretching) – przekroczenie fizjologicznej bariery tkanki, skutkujące mechanicznym zerwaniem lub drastycznym naciągnięciem włókien nerwowych;
- Poparzenie lub uszkodzenie tkanki w pobliżu nerwu z powodu źle dobranych parametrów prądu (elektroterapia) lub fali uderzeniowej;
- Wkłucie igły bezpośrednio w pień nerwu obwodowego zamiast w punkt spustowany mięśnia w przypadku suchego igłowania – gry needling (np. uszkodzenie nerwu kulszowego przy igłowaniu pośladka).
Skutki uszkodzenia nerwu podczas zabiegu fizjoterapeutycznego
Konsekwencje błędu medycznego mogą znacznie obniżyć jakość życia pacjenta i doprowadzić do potrzeby długotrwałego leczenia. W przypadku uszkodzenia nerwu niezbędne może się okazać wdrożenie farmakoterapii neurologicznej, rehabilitacji odbudowującej funkcje nerwu, a w skrajnych przypadkach nawet przeprowadzenie operacji neurochirurgicznej.
Zgodnie z art. 415 Kodeksu cywilnego „Kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.”
Jeżeli fizjoterapeuta działa nieprawidłowo, a pacjent ponosi z tego powodu szkodę wyrażającą się na przykład w pogorszeniu stanu zdrowia, konieczności dodatkowego leczenia, czy nawet utraty dochodu, może powstać obowiązek zapłaty odszkodowania, zadośćuczynienia lub renty.
Zgodnie z art. 4 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty „Fizjoterapeuta wykonuje zawód z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki zawodowej, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo i wykorzystując wskazania aktualnej wiedzy medycznej”.
Wykonywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych takich jak m.in. diagnostyka funkcjonalna pacjenta, planowanie i prowadzenie fizjoterapii, czy monitorowanie jej efektów.
Naruszenie tych zasad może prowadzić nie tylko do odpowiedzialności cywilnej, ale także zawodowej przed organami samorządu fizjoterapeutów.
Uszkodzenie nerwu a odpowiedzialność za szkodę – orzecznictwo
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że samo wystąpienie uszkodzenia nerwu nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności osoby wykonującej świadczenie medyczne. Konieczne jest wykazanie m.in. zawinionego działania lub zaniechania, powstania szkody oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a doznanym uszczerbkiem.
W wyroku w sprawie o sygn. I C 2330/16 (wyrok Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 8 stycznia 2020 r.) sąd rozpatrywał przypadek uszkodzenia nerwu strzałkowego. W sprawie oceniano nie tylko sam fakt wystąpienia uszkodzenia nerwu, ale również prawidłowość postępowania personelu medycznego oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy jego działaniem a powstałą szkodą. Sąd uwzględnił również długotrwałe następstwa uszkodzenia nerwu, w tym konieczność leczenia i rehabilitacji, dolegliwości bólowe, ograniczenie sprawności oraz wpływ urazu na codzienne funkcjonowanie poszkodowanego. Sąd zasądził na rzecz powoda kwotę 164.927,94 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Orzeczenie pokazuje, że w sprawach dotyczących uszkodzenia nerwu istotne znaczenie ma całościowa ocena przebiegu leczenia oraz następstw urazu. Samo pojawienie się dolegliwości po zabiegu może być ważną okolicznością dowodową, ale nie przesądza jeszcze o tym, że doszło do błędu medycznego. Konieczne jest ustalenie, czy postępowanie osoby udzielającej świadczenia było prawidłowe oraz, czy pozostaje ono w adekwatnym związku przyczynowym z powstałą szkodą.
Pacjent, który ucierpiał w wyniku błędu medycznego, ma prawo domagać się trzech głównych świadczeń finansowych:
- zadośćuczynienia, jako rekompensaty finansowej za doznaną krzywdę niemajątkową, która obejmuje ból fizyczny, cierpienie psychiczne, stres, czy obniżenie jakości życia
- odszkodowania, będącego zwrotem wszelkich kosztów wynikających z błędu, może obejmować koszty zabiegu, podczas którego doszło do błędu, wydatki na wizyty u neurologa, dodatkowe badania np. badanie EMG, leki, dojazdy do placówek medycznych, a także zwrot utraconych zarobków
- renty, która jest przyznawana, jeśli uszkodzenie nerwu ma charakter trwały i doprowadziło do całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej, zmniejszyło widoki na przyszłość pacjenta lub na stałe zwiększyło jego potrzeby wyrażające się na przykład w konieczności stałej opieki, czy regularnej rehabilitacji do końca życia.
Kancelaria Radcy Prawnego dr. Tymoteusza Zycha analizuje dokumentację medyczną, ocenia prawidłowość postępowania personelu medycznego, wskazuje możliwe roszczenia oraz reprezentuje pacjentów w postępowaniach przedsądowych i sądowych.
FAQ – uszkodzenie nerwu podczas fizjoterapii
Czy uszkodzenie nerwu podczas fizjoterapii zawsze oznacza błąd medyczny?
Nie. Sam fakt wystąpienia uszkodzenia nerwu podczas zabiegu fizjoterapeutycznego nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności fizjoterapeuty. Konieczne jest ustalenie, czy świadczenie zostało wykonane zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, zasadami wykonywania zawodu oraz z zachowaniem należytej staranności. Istotne jest również wykazanie związku przyczynowego pomiędzy nieprawidłowym działaniem fizjoterapeuty a powstałą szkodą.
Jakie objawy mogą wskazywać na uszkodzenie nerwu po fizjoterapii?
Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim objawy, które pojawiły się po zabiegu lub wyraźnie się nasiliły. Mogą to być m.in. silny, piekący lub przeszywający ból, drętwienie, zaburzenia czucia, mrowienie, osłabienie siły mięśniowej, pogorszenie chwytu lub trudności w poruszaniu kończyną, w tym tzw. opadająca stopa. W przypadku wystąpienia takich objawów wskazana może być pilna konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka.
Czy fizjoterapeuta odpowiada za wykonanie zabiegu mimo przeciwwskazań?
Tak, jeżeli przeciwwskazanie było możliwe do ustalenia na podstawie prawidłowo przeprowadzonego wywiadu, dostępnej dokumentacji medycznej lub badania pacjenta, a mimo to zabieg został wykonany i doprowadził do szkody. Ocena odpowiedzialności wymaga jednak analizy konkretnego przypadku, w tym rodzaju zastosowanej terapii, stanu pacjenta oraz informacji, którymi dysponował fizjoterapeuta.
Czy brak wywiadu przed fizjoterapią może być uznany za błąd?
Może. Przed rozpoczęciem terapii fizjoterapeuta powinien zebrać informacje pozwalające na bezpieczne zaplanowanie i przeprowadzenie fizjoterapii. Jeżeli pominięcie istotnych informacji dotyczących stanu zdrowia pacjenta doprowadziło do zastosowania niewłaściwej metody lub wykonania zabiegu pomimo przeciwwskazań, może to stanowić podstawę odpowiedzialności.
Czy można dochodzić odszkodowania za uszkodzenie nerwu podczas fizjoterapii?
Tak. Jeżeli zostanie wykazane, że uszkodzenie nerwu pozostaje w związku z nieprawidłowym działaniem fizjoterapeuty, pacjent może dochodzić naprawienia poniesionej szkody. Odszkodowanie może obejmować m.in. koszty dodatkowego leczenia, badań diagnostycznych, leków, rehabilitacji, dojazdów do placówek medycznych oraz – w określonych przypadkach – utracone dochody.
Czy za uszkodzenie nerwu podczas rehabilitacji można otrzymać zadośćuczynienie?
Tak. Zadośćuczynienie ma rekompensować krzywdę wynikającą z naruszenia zdrowia, w szczególności ból fizyczny, cierpienie psychiczne, ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu oraz pogorszenie jakości życia. Wysokość zadośćuczynienia zależy od indywidualnych okoliczności, przede wszystkim rodzaju i trwałości uszkodzenia, czasu leczenia oraz jego wpływu na życie pacjenta.
Jak udowodnić, że do uszkodzenia nerwu doszło podczas fizjoterapii?
Znaczenie może mieć dokumentacja z gabinetu fizjoterapeutycznego, dokumentacja medyczna, wyniki badań neurologicznych i badań obrazowych, EMG lub ENG, a także informacje o stanie zdrowia pacjenta przed i po zabiegu. Istotny jest również przebieg czasowy zdarzeń – zwłaszcza sytuacja, w której charakterystyczne objawy pojawiły się bezpośrednio podczas zabiegu albo krótko po jego zakończeniu. W sprawach wymagających wiadomości specjalnych ocena związku pomiędzy sposobem przeprowadzenia fizjoterapii a uszkodzeniem nerwu może wymagać opinii biegłego.
Ile można dostać za uszkodzenie nerwu podczas fizjoterapii?
Nie ma jednej, z góry określonej kwoty. Wysokość zadośćuczynienia i odszkodowania jest uzależniona od rodzaju uszkodzenia, jego trwałości, stopnia ograniczenia sprawności, bólu i cierpienia, długości leczenia oraz wpływu urazu na życie osobiste i zawodowe pacjenta. Przy ustalaniu wysokości roszczeń bierze się również pod uwagę rzeczywiście poniesione koszty leczenia oraz ewentualną utratę dochodów.
Czy można żądać renty po trwałym uszkodzeniu nerwu?
Tak. Jeżeli następstwa uszkodzenia nerwu powodują zwiększenie potrzeb pacjenta, zmniejszenie jego widoków powodzenia na przyszłość albo utratę lub ograniczenie zdolności do pracy zarobkowej, w określonych przypadkach możliwe jest dochodzenie renty. Jej wysokość powinna odpowiadać rzeczywistym następstwom uszkodzenia i wynikającym z nich potrzebom lub stratom.
Co zrobić, jeśli po zabiegu fizjoterapeutycznym pojawiły się objawy uszkodzenia nerwu?
W pierwszej kolejności należy zadbać o diagnostykę i leczenie. Warto również zachować całą dokumentację dotyczącą fizjoterapii i późniejszego leczenia, w tym wyniki badań, zalecenia lekarskie, rachunki i faktury za leczenie oraz rehabilitację. Jeżeli istnieje podejrzenie, że uszkodzenie pozostaje w związku z nieprawidłowo przeprowadzonym zabiegiem, dokumentację można następnie poddać analizie pod kątem zasadności dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia.
