Brak przeprowadzenia aksjografii – kiedy może stanowić błąd medyczny?
Aksjografia jest specjalistycznym badaniem umożliwiającym rejestrację i analizę ruchów żuchwy oraz ocenę wybranych aspektów funkcjonowania stawów skroniowo-żuchwowych. Może być wykorzystywana m.in. w diagnostyce zaburzeń czynnościowych narządu żucia oraz przy planowaniu niektórych rodzajów leczenia protetycznego, ortodontycznego czy rehabilitacyjnego.
Brak przeprowadzenia aksjografii nie oznacza jednak automatycznie, że doszło do błędu medycznego. Oceniając prawidłowość postępowania lekarza, należy ustalić przede wszystkim, czy w konkretnym przypadku potrzebna była pogłębiona diagnostyka, jakie metody diagnostyczne były dostępne i zastosowane oraz czy uzyskane informacje były wystarczające do prawidłowego zaplanowania i przeprowadzenia leczenia.
Samo niewykonanie określonego badania nie przesądza zatem o odpowiedzialności lekarza. Znaczenie może mieć dopiero to, czy pominięcie potrzebnej diagnostyki doprowadziło do nieprawidłowego rozpoznania, błędnego planu leczenia lub niewłaściwego sposobu jego przeprowadzenia, a następnie do powstania szkody.
Czym jest badanie aksjografii i jakie ma znaczenie w leczeniu stomatologicznym?
Aksjografia służy do rejestrowania i analizy ruchów żuchwy. Wyniki badania mogą dostarczać informacji dotyczących m.in. torów ruchu żuchwy oraz funkcjonowania układu ruchowego żuchwy. W zależności od zastosowanego systemu i celu badania uzyskane dane mogą być wykorzystywane jako element szerszej diagnostyki oraz planowania leczenia.
Może mieć to znaczenie zwłaszcza w sytuacjach, w których leczenie obejmuje większą liczbę zębów, prowadzi do istotnej zmiany warunków zwarciowych albo wymaga oceny funkcjonowania narządu żucia.
Aksjografia nie jest jednak badaniem, które powinno być wykonywane automatycznie przed każdym leczeniem stomatologicznym. Nie zastępuje również badania klinicznego ani innych metod diagnostycznych. Jej przydatność należy oceniać w odniesieniu do konkretnego problemu klinicznego, stanu pacjenta i planowanego leczenia.
Dlatego w sprawie dotyczącej odpowiedzialności lekarza nie należy ograniczać pytania do tego, czy aksjografia została wykonana. Istotniejsze jest ustalenie, czy zastosowane metody diagnostyczne były odpowiednie do sytuacji pacjenta i czy pozwalały uzyskać informacje niezbędne do prawidłowego zaplanowania leczenia.
Czy aksjografia jest obowiązkowa przed leczeniem stomatologicznym?
Nie ma podstaw do przyjęcia, że aksjografia powinna być wykonywana przed każdym leczeniem stomatologicznym. Sam brak tego badania nie przesądza więc o nieprawidłowym postępowaniu lekarza.
Ocena powinna uwzględniać konkretny stan faktyczny. Znaczenie mogą mieć m.in. objawy zgłaszane przez pacjenta, wcześniejsze zaburzenia czynnościowe, stan stawów skroniowo-żuchwowych, istniejące warunki zwarciowe oraz zakres planowanego leczenia.
Inaczej należy oceniać leczenie o niewielkim zakresie, a inaczej rozległą rekonstrukcję protetyczną lub leczenie prowadzące do istotnej zmiany dotychczasowych warunków zwarciowych. Jeżeli przed takim leczeniem występowały dodatkowo dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych albo inne objawy wskazujące na zaburzenia czynnościowe, potrzeba odpowiedniej diagnostyki może mieć większe znaczenie.
Nie oznacza to jednak, że w każdej z takich sytuacji konieczne jest właśnie wykonanie aksjografii. Z punktu widzenia odpowiedzialności lekarza istotne jest ustalenie, czy zastosował on metody diagnostyczne odpowiednie do stanu pacjenta i zakresu planowanego leczenia.
Kiedy brak przeprowadzenia aksjografii może być błędem medycznym?
Z punktu widzenia odpowiedzialności prawnej istotne jest nie samo niewykonanie konkretnego badania, lecz odstępstwo od prawidłowego sposobu postępowania diagnostycznego i terapeutycznego.
Przykładowo, problem może pojawić się w sytuacji, w której pacjent zgłasza zaburzenia zgryzu, dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych albo inne objawy wskazujące na problemy czynnościowe, a lekarz planuje rozległą ingerencję w warunki zwarciowe bez przeprowadzenia diagnostyki pozwalającej odpowiednio ocenić stan pacjenta.
Podobnie należy oceniać przypadki rozległego leczenia protetycznego, jeżeli przed rozpoczęciem terapii nie ustalono w wystarczającym zakresie warunków funkcjonalnych narządu żucia, a brak tych informacji mógł mieć znaczenie dla wyboru sposobu leczenia.
W takiej sprawie należy ustalić przede wszystkim:
- jakie badania wykonano przed rozpoczęciem leczenia,
- jakie informacje można było uzyskać dzięki zastosowanym metodom diagnostycznym,
- czy w konkretnym przypadku potrzebna była dodatkowa diagnostyka,
- czy jej brak miał wpływ na decyzję dotyczącą leczenia,
- czy sposób przeprowadzenia leczenia odpowiadał aktualnej wiedzy medycznej i wymaganej staranności,
- jakie następstwa zdrowotne wystąpiły u pacjenta.
Dopiero analiza całego procesu diagnostycznego i terapeutycznego pozwala ocenić, czy doszło do nieprawidłowego postępowania.
Błąd diagnostyczny a nieprawidłowe leczenie
W sprawach dotyczących niewystarczającej diagnostyki warto rozróżnić samo zaniechanie diagnostyczne od późniejszego nieprawidłowego leczenia.
Nieprawidłowość może polegać na niewykonaniu odpowiedniego badania lub niezastosowaniu innej dostępnej metody diagnostycznej, jeżeli w konkretnych okolicznościach była ona potrzebna do prawidłowej oceny stanu pacjenta.
Jeżeli następnie na podstawie niepełnych informacji podjęto niewłaściwą decyzję dotyczącą leczenia, problem może dotyczyć również etapu planowania lub prowadzenia terapii.
Dla odpowiedzialności cywilnej istotne jest jednak wykazanie związku pomiędzy nieprawidłowym postępowaniem lekarza a powstałą szkodą. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że po leczeniu pojawiły się dolegliwości.
W konkretnej sprawie konieczne może być ustalenie następującego ciągu zdarzeń:
niewystarczająca diagnostyka → brak istotnej informacji o stanie pacjenta → niewłaściwa decyzja terapeutyczna → określone następstwa zdrowotne.
Nie oznacza to, że taki związek występuje w każdej sprawie. Jego istnienie wymaga indywidualnej oceny dokumentacji medycznej, przebiegu leczenia oraz – jeżeli zachodzi potrzeba wykorzystania wiadomości specjalnych – opinii biegłego odpowiedniej specjalności.
Jakie znaczenie ma orzecznictwo?
W sprawach dotyczących odpowiedzialności za nieprawidłowe leczenie sądy oceniają postępowanie lekarza przez pryzmat aktualnej wiedzy medycznej, dostępnych metod i środków oraz wymaganej należytej staranności.
Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2013 r., sygn. IV CSK 431/12, wskazywał na potrzebę oceny postępowania lekarza z uwzględnieniem zasad wiedzy medycznej oraz wymaganej od niego staranności. Orzeczenie to może stanowić punkt odniesienia przy analizie spraw, w których zarzut dotyczy niewystarczającej diagnostyki lub nieprawidłowego sposobu postępowania.
W orzecznictwie dotyczącym odpowiedzialności medycznej znaczenie ma również ustalenie, czy określone zaniechanie diagnostyczne pozostawało w związku z późniejszym pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta. Sam fakt niewykonania określonego badania nie przesądza więc jeszcze o odpowiedzialności.
Przykładem orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności za nieprawidłowe postępowanie medyczne jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 8 listopada 2021 r., sygn. I ACa 678/20. Orzeczenie to dotyczyło jednak innego stanu faktycznego i nie odnosiło się bezpośrednio do aksjografii. Może być zatem wykorzystywane jedynie do przedstawienia ogólnych zasad oceny nieprawidłowości diagnostycznych i ich następstw, a nie jako bezpośrednie potwierdzenie obowiązku wykonywania aksjografii.
Nie należy również automatycznie przenosić ustaleń z innych spraw medycznych na przypadki dotyczące leczenia stomatologicznego. Każda sprawa wymaga oceny konkretnego postępowania lekarza, stanu pacjenta oraz dostępnych i zastosowanych metod diagnostycznych.
Jak wykazać, że brak odpowiedniej diagnostyki miał wpływ na leczenie?
W sprawie dotyczącej nieprawidłowego leczenia stomatologicznego znaczenie może mieć cała dokumentacja dotycząca procesu leczenia, a nie tylko wynik pojedynczego badania.
Warto zabezpieczyć w szczególności:
- dokumentację medyczną dotyczącą leczenia,
- informacje dotyczące stanu uzębienia i warunków zwarciowych przed rozpoczęciem terapii,
- wyniki badań diagnostycznych,
- zdjęcia RTG, CBCT i inne badania obrazowe, jeżeli były wykonywane,
- skany wewnątrzustne i dokumentację fotograficzną,
- modele diagnostyczne, jeżeli zostały wykonane,
- plan leczenia,
- kosztorysy i informacje dotyczące zakresu planowanych zabiegów,
- zgody na leczenie,
- dokumentację dotyczącą przebiegu poszczególnych etapów terapii,
- dokumentację późniejszego leczenia naprawczego.
Szczególnie ważne może być porównanie stanu pacjenta przed rozpoczęciem leczenia z jego stanem po zakończeniu terapii. Istotne są również informacje o tym, jakie dolegliwości występowały wcześniej, a jakie pojawiły się dopiero po leczeniu.
W sprawach tego rodzaju znaczenie może mieć także opinia biegłego. Biegły odpowiedniej specjalności może ocenić, czy w konkretnym przypadku zastosowane metody diagnostyczne były wystarczające, czy potrzebna była dalsza diagnostyka oraz, czy sposób leczenia odpowiadał zasadom aktualnej wiedzy medycznej.
Jak dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia?
Jeżeli nieprawidłowa diagnostyka lub leczenie doprowadziły do szkody, pacjent może rozważyć dochodzenie roszczeń od podmiotu leczniczego lub innych podmiotów ponoszących odpowiedzialność za powstałą szkodę.
W zależności od okoliczności sprawy możliwe może być dochodzenie odszkodowania obejmującego uzasadnione koszty związane z leczeniem następstw nieprawidłowego postępowania. Mogą to być w szczególności wydatki na dalszą diagnostykę, leczenie naprawcze, rehabilitację lub inne niezbędne świadczenia medyczne.
Odrębnym roszczeniem może być zadośćuczynienie za krzywdę obejmującą m.in. ból, cierpienie, ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu oraz inne następstwa naruszenia zdrowia.
Zakres możliwych roszczeń zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy oraz od wykazania przesłanek odpowiedzialności.
Jak ocenić, czy doszło do błędu stomatologa?
W praktyce nie należy rozpoczynać analizy od pytania: „czy wykonano aksjografię?”. Trafniejsze jest pytanie:
czy przed rozpoczęciem leczenia przeprowadzono diagnostykę odpowiednią do stanu pacjenta i zakresu planowanego leczenia?
Następnie należy ustalić, czy uzyskane informacje były wystarczające do prawidłowego zaplanowania terapii oraz, czy sposób leczenia odpowiadał aktualnej wiedzy medycznej i wymaganej staranności.
Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy wystąpiło konkretne odstępstwo od prawidłowego postępowania, czy powstała szkoda oraz, czy pomiędzy nieprawidłowym postępowaniem a szkodą istnieje związek przyczynowy.
Takie podejście pozwala uniknąć utożsamiania niewykonania jednego określonego badania z automatycznym powstaniem odpowiedzialności lekarza.
Brak przeprowadzenia aksjografii – potrzebna jest analiza całego procesu leczenia
Brak przeprowadzenia aksjografii powinien być oceniany w kontekście całego procesu diagnostycznego i terapeutycznego. Sam fakt, że badania nie wykonano, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności lekarza.
Istotne jest to, czy w konkretnym przypadku potrzebna była pogłębiona diagnostyka, czy zastosowane metody pozwalały prawidłowo ocenić stan pacjenta, jakie informacje można było dzięki nim uzyskać oraz czy brak tych informacji miał wpływ na dalsze decyzje medyczne i stan zdrowia pacjenta.
Jeżeli po leczeniu stomatologicznym pojawiły się problemy ze zgryzem, ból, zaburzenia pracy stawów skroniowo-żuchwowych, przeciążenie mięśni lub konieczność wykonania kolejnych zabiegów, warto przeanalizować, czy przed rozpoczęciem leczenia przeprowadzono diagnostykę odpowiednią do jego zakresu i stanu pacjenta.
Ocena takiej sprawy wymaga analizy stanu faktycznego, dokumentacji medycznej oraz zastosowanych metod diagnostycznych i terapeutycznych. Jeżeli istnieje podejrzenie, że niewystarczająca diagnostyka, w tym pominięcie aksjografii, doprowadziła do nieprawidłowego leczenia i powstania szkody, kancelaria może przeanalizować dokumentację oraz ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia.
Kancelaria Radcy Prawnego dr. Tymoteusza Zycha analizuje dokumentację medyczną, ocenia prawidłowość postępowania personelu medycznego, wskazuje możliwe roszczenia oraz reprezentuje pacjentów w postępowaniach przedsądowych i sądowych.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem +48 726 003 505.
