Brak przedstawienia kosztorysu leczenia stomatologicznego przed jego rozpoczęciem stanowi niestety częstą praktykę w wielu podmiotach udzielających świadczeń zdrowotnych, która sprawia, że pacjenci są negatywnie zaskoczeni co do końcowego kosztu ich wizyty.
Samo udostępnienie ogólnego cennika na ścianie w poczekalni nie zawsze spełnia wymogi prawa. Ogólny cennik usług często nie jest wystarczający, gdyż pełni on wyłącznie funkcję organizacyjną. Podawane w nim stawki dotyczą najczęściej wyizolowanych, pojedynczych procedur, które w rzeczywistości medycznej rzadko występują samodzielnie.
W przypadku leczenia złożonego, wieloetapowego, przykładowo leczenia kanałowego pod mikroskopem, implantologii, protetyki czy ortodoncji, gabinet ma obowiązek przedstawić indywidualny plan leczenia wraz z wstępnym kosztorysem.
Leczenie stomatologiczne jest na tyle złożone, że często jedna usługa wiąże się z rozbudowanymi kosztami. Z tego względu ważne jest to, żeby przed samym zabiegiem przedstawić pacjentowi kosztorys leczenia, uwzględniający wszystkie wykonywane procedury.
Czym się różni cennik ogólny od indywidualnego kosztorysu?
W praktyce stomatologicznej należy rozróżnić dwa pojęcia: ogólny cennik usług oraz indywidualny kosztorys leczenia.
Cennik ogólny (regulaminowy) jest zbiorczym zestawieniem cen poszczególnych procedur, przykładowo: wypełnienie, ekstrakcja zęba.
Najczęściej jest on udostępniany na stronie WWW podmiotu leczniczego lub na tablicy informacyjnej w rejestracji. Jest on wystarczający w przypadku prostych, jednorazowych usług takich jak przegląd czy higienizacja.
Indywidualny kosztorys natomiast jest harmonogramem zabiegów dla danego pacjenta wraz z ich wyceną. Jest on najczęściej przedstawiany pacjentowi na piśmie. Stanowi niezbędny element leczenia wieloetapowego takiego jak ortodoncja, protetyka, implantologia czy endodoncja.
Brak kosztorysu jako prawo pacjenta
Brak przedstawienia zindywidualizowanego planu wraz z kosztami stanowi bezpośrednie naruszenie praw pacjenta i innych przepisów polskiego prawa.
Obowiązek informowania pacjenta o finansowych aspektach leczenia wynika wprost z kilku aktów prawnych regulujących rynek medyczny w Polsce:
- ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, m. in.:
- art. 12 ust. 1 – „Pacjent ma prawo do informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych …”.
Pacjent ma ustawowe prawo do jawnej i ogólnodostępnej informacji o cenach udzielanych mu świadczeń zdrowotnych. Przepis nakłada na podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielające świadczeń odpłatnie, obowiązek podania do wiadomości pacjenta informacji o wysokości opłat. Informacja ta musi być łatwo dostępna i przejrzysta.
- art. 16 – „Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody …”.
Zgoda nie może być uznana za świadomą i prawnie ważną, jeśli lekarz nie poinformował pacjenta o przewidywanym koszcie procedury
- ustawa o działalności leczniczej, m.in.:
- art. 24 ust. 1 pkt 12 – „W regulaminie organizacyjnym podmiotu wykonującego działalność leczniczą określa się w szczególności: (…) wysokość opłat za świadczenia zdrowotne, które mogą być, zgodnie z przepisami ustawy lub przepisami odrębnymi, udzielane za częściową albo całkowitą odpłatnością”.
- art. 24 ust. 2 – „Aktualne informacje podaje się do wiadomości pacjentów przez ich wywieszenie w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń oraz na stronie internetowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą i udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej, w przypadku podmiotu obowiązanego do jego prowadzenia”.
Zmiana kosztorysu w trakcie leczenia
Lekarz ma prawo zmodyfikować kosztorys w trakcie leczenia tylko w sytuacji, gdy podczas zabiegu ujawnią się nieprzewidziane wcześniej powikłania lub anatomia zęba wymusi zmianę procedury.
Nawet w takim przypadku lekarz musi natychmiast poinformować pacjenta o konieczności rozszerzenia zabiegu i o dodatkowych kosztach jeszcze przed ich poniesieniem, uzyskując ponowną zgodę.
Klauzula modyfikacji kosztorysu w trakcie zabiegu
Częstym argumentem dentystów jest nieprzewidywalność anatomii zęba, przykładowo ukryty dodatkowy kanał w zębie, pęknięcie korzenia. Prawo dopuszcza zmianę pierwotnego kosztorysu, ale wyłącznie pod ściśle określonymi warunkami:
- Sytuacja nagła (stan zagrożenia życia/zdrowia), jeśli w trakcie zabiegu dochodzi do nagłego powikłania zagrażającego zdrowiu, lekarz może podjąć niezbędne działania bez wcześniejszej zgody cenowej
- Planowa zmiana procedury, jeśli lekarz podczas leczenia kanałowego odkryje konieczność użycia mikroskopu lub wykonania dodatkowego zdjęcia tomograficznego (CBCT), ma obowiązek przerwać zabieg, jeśli stan pacjenta na to pozwala. Każdorazowo lekarz powinien poinformować o dodatkowym koszcie i uzyskać zgodę pacjenta. Samoistne wykonanie droższego wariantu i podyktowanie wyższej ceny przy kasie jest niedopuszczalne.
Jeżeli w trakcie zabiegu lub terapii pojawią się komplikacje wymagające dodatkowych, płatnych procedur, lekarz powinien o nich uprzedzić, jeśli stan pacjenta na to pozwala i nie ma bezpośredniego zagrożenia życia.
Co w sytuacji, gdy w trakcie zabiegu pojawią się komplikacje?
Pojawienie się nieprzewidzianych trudności anatomicznych przykładowo dodatkowego kanału w zębie, uprawnia lekarza do zmiany pierwotnej wyceny wyłącznie pod warunkiem, że przerwał zabieg i poinformował pacjenta o konieczności rozszerzenia procedury, co spowoduje wyższe koszty i uzyskać na nie zgodę.
Nie jest dopuszczalne samoistne wykonanie droższego wariantu i podyktowanie wyższej ceny pacjentowi w momencie płatności.
Brak kosztorysu, a wada świadomej zgody na zabieg
Kluczowym pojęciem w prawie medycznym jest świadoma zgoda na zabieg. Aby zgoda pacjenta na procedurę medyczną była prawnie wiążąca, pacjent musi zostać wcześniej w pełni poinformowany o charakterze zabiegu, ewentualnym ryzyku, alternatywnych metodach leczenia oraz o jego ostatecznym koszcie.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, wskazuje się że:
- Zgoda na zabieg pozbawiona rzetelnej informacji o jego kosztach jest zgodą wadliwą
- Pacjent nie może wyrazić świadomej zgody na usługę, jeśli nie zna jej konsekwencji finansowych.
- Jeśli lekarz rozpoczyna leczenie, nie informując uprzednio pacjenta o prognozowanej cenie, wykonuje procedurę w warunkach braku pełnej zgody poinformowanej. Rodzi to konkretne skutki prawne na korzyść pacjenta.
Konsekwencje prawne i roszczenia pacjenta związane z brakiem kosztorysu leczenia stomatologicznego
Niedopełnienie obowiązku informacyjnego w zakresie ceny świadczonych przez gabinet stomatologiczny usług skutkuje zwolnieniem pacjenta z obowiązku zapłaty za procedury, na które nie wyraził uprzedniej zgody. Pacjent zobowiązany jest jedynie do uregulowania kwoty bezspornej, wynikającej z podstawowego cennika lub wcześniejszych ustaleń.
Nie ma prawnego obowiązku płacić za czynności narzucone mu jednostronnie po fakcie ich wykonania.
Ponadto w przypadku, gdy zabieg wykonany bez zgody pacjenta wywoła rozstroju zdrowia lub uszkodzenia ciała pacjenta, można dochodzić roszczeń na zasadach przewidzianych w przepisach prawa m.in.: zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie praw pacjenta (art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).
Pacjent może tak dokonać zgłoszenia sprawy do Rzecznika Praw Pacjenta.
Systematyczne nieinformowanie pacjentów o kosztach świadczeń zdrowotnych przed wykonaniem zabiegu może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów.
W takim przypadku Rzecznik Praw Pacjenta może wydać decyzję nakazującą zaniechanie niedozwolonych praktyk. Niewykonanie takiej decyzji może skutkować nałożeniem na placówkę kary pieniężnej w wysokości do 50 000 zł.
W przypadku stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów zastosowanie mogą mieć również inne sankcje przewidziane przepisami prawa, zależnie od charakteru i okoliczności naruszenia.
