Wirusowe zapalenie wątroby typu B, nazywane także żółtaczką wszczepienną, jest groźną chorobą zakaźną spowodowaną przez wirusa HBV. Infekcja ta może powodować uszkodzenie komórek wątrobowych.
Wirus żółtaczki typu B infekuje komórki wątroby, gdzie się rozmnaża, co skutkuje ich uszkodzeniem lub zniszczeniem przez układ odpornościowy chorego.
Jak dochodzi do zakażenia wirusem HBV?
Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) odbywa się wyłącznie poprzez bezpośredni kontakt uszkodzonej skóry lub błon śluzowych z krwią oraz płynami ustrojowymi osoby zakażonej.
Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) wykazuje zdolność do przeżycia poza organizmem ludzkim na różnorodnych powierzchniach, w tym na narzędziach medycznych oraz kosmetycznych, przez okres co najmniej 7 dni.
Mechanizmy transmisji wirusa HBV
- przez krew (uszkodzenie ciągłości tkanek) – może mieć to miejsce w trakcie zabiegów medycznych (np. chirurgicznych, stomatologicznych), poprzez użycie niesterylnych igieł (np. w trakcie zastrzyków, akupunktury), przy zabiegach kosmetycznych
- droga płciowa
- droga wertykalna (okołoporodowa) – przeniesienie wirusa z zakażonej matki na dziecko w trakcie porodu
Objawy i przebieg zakażenia
Ostre zakażenie WZW B
U dorosłych, w około 70% przypadków, faza ostra przebiega bez widocznych objawów lub jest na tyle łagodna, że przypomina zwykłe przeziębienie albo grypę żołądkową. W rezultacie osoba chora często nie zdaje sobie sprawy z infekcji.
Gdy objawy występują (zwykle po 2-3 miesiącach od ekspozycji), mogą obejmować:
- ogólne osłabienie, skrajne zmęczenie i bóle mięśniowo-stawowe
- utratę apetytu, nudności i wymioty
- ból brzucha (szczególnie w prawym podżebrzu, gdzie znajduje się wątroba)
- zażółcenie białkówek oczu i skóry
- oddawanie moczu o ciemnym zabarwieniu oraz jasnych, odbarwionych stolców
U przeważającej liczby zdrowych dorosłych pacjentów układ immunologiczny jest zdolny do samoistnego wyeliminowania wirusa HBV w okresie sześciu miesięcy. Po ustąpieniu infekcji, pacjenci nabywają trwałą odporność na zakażenie wirusem żółtaczki typu B.
Przewlekłe zakażenie WZW B
Jeśli organizm nie pozbędzie się wirusa w ciągu 6 miesięcy, choroba przechodzi w stan przewlekły. Ryzyko przewlekłości zależy od wieku – u dorosłych wynosi zaledwie ok. 5-10%, ale u noworodków zakażonych przy porodzie sięga aż 90%.
Przewlekłe WZW B latami jest bezobjawowe. Wirus powoli niszczy wątrobę, prowadząc po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach do;
- marskości wątroby (bliznowacenia i trwałego uszkodzenia narządu)
- niewydolności wątroby
- raka wątrobowokomórkowego (HBV jest jednym z głównych czynników onkogennych)
Zakażenie wirusem żółtaczki typu B w trakcie pobytu w szpitalu
Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) w środowisku szpitalnym może wystąpić, gdy nie są przestrzegane rygorystyczne procedury higieniczne i sanitarne.
Do transmisji wirusa dochodzi, gdy krew lub płyny ustrojowe osoby zakażonej mają kontakt z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi pacjenta niezakażonego.
Mechanizmy transmisji wirusa HBV w środowisku szpitalnym
- Niewłaściwa sterylizacja narzędzi chirurgicznych i diagnostycznych – użycie niedokładnie zdezynfekowanych lub wysterylizowanych narzędzi, które mają bezpośredni kontakt z tkankami (np. skalpele, kleszcze chirurgiczne, narzędzia stomatologiczne, wzierniki)
- Błędy przy iniekcjach i obsłudze wkłuć (wenflonów) – wielokrotne używanie tej samej strzykawki, a nawet używanie czystej igły i strzykawki do pobierania leku z tzw. fiolki wielodawkowej, jeśli wcześniej pobierano z niej lek dla zakażonego pacjenta przy użyciu zanieczyszczonego sprzętu, a także nieprawidłowa pielęgnacja cewników i wenflonów, co daje wirusowi bezpośredni dostęp do krwiobiegu
- Stacje dializ – jeśli aparatura do dializ nie jest rygorystycznie dezynfekowana między pacjentami lub dojdzie do zanieczyszczenia przewodów i otoczenia (foteli, paneli sterowania maszyny), wirus może łatwo przenieść się na kolejnego pacjenta
- Niestaranne procedury higieniczne personelu medycznego – np. jeśli personel medyczny nie zmieni rękawiczek i nie zdezynfekuje rąk po kontakcie z zakażonym pacjentem (lub jego krwią/opatrunkami), a następnie przystąpi do zmiany opatrunku, podawania leków dożylnych lub pobierania krwi u zdrowego pacjenta, może dojść do tzw. zakażenia krzyżowego
- Zanieczyszczenie powierzchni – jeśli zdrowy pacjent dotknie zanieczyszczonej powierzchni mając na dłoniach drobne skaleczenia, otarcia lub dotknie po tym swoich śluzówek (np. przecierając oczy), wirus HBV może wniknąć do organizmu.
Jakich roszczeń można dochodzić w związku z zakażeniem wirusem żółtaczki typu B w warunkach szpitalnych?
Zakażenie pacjenta wirusem HBV w szpitalu jest kwalifikowane jako błąd medyczny, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W takim przypadku placówka medyczna ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone pacjentowi wskutek zakażenia, na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego oraz innych właściwych przepisów regulujących odpowiedzialność.
Podstawy prawne roszczeń przysługujących w związku z zakażeniem:
- prawo do odszkodowania
-
- art. 444 § 1 k.c. – „W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.”
-
- art. 444 § 2 k.c. – „Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.”
- prawo do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
-
- art. 445 § 1 k.c. – „W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.”
- prawo do zadośćuczynienia za zawinione naruszenie praw pacjenta – art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – „W razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.”
-
- art. 6 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – „Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.”
-
- art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – „Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym.”
Orzecznictwo sądów

- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 27 lutego 1998 r. (II CKN 625/97) – „W procesach „lekarskich” sąd może, po rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy, uznać za wystarczający wysoki stopień prawdopodobieństwa, nie wymagając od poszkodowanego ścisłego i pewnego udowodnienia, jaką drogą jego organizm został zainfekowany, taki bowiem dowód – ze względu na właściwości wchodzących w grę procesów biologicznych – często nie jest możliwy do przeprowadzenia. Przyjęcie takiej możności wyznacza zarazem „linię obrony” strony przeciwnej, zagrożonej koniecznością ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej. Obrona ta polega mianowicie na osłabianiu wspomnianego prawdopodobieństwa – przede wszystkim przez dowodzenie, że zaistniały inne prawdopodobne przyczyny infekcji, względnie, że konkretne warunki w jakich – według twierdzeń poszkodowanego – doszło do zarażenia, wykluczały taką możliwość.”
- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 maja 2005 r. (I CK 662/04) – „Tak zwany dowód prima facie oparty na konstrukcji domniemań faktycznych (art. 231 KPC) zwalnia stronę ponoszącą ciężar dowodu od żmudnego wykazania wszystkich etapów związku przyczynowego między pierwotnym zdarzeniem sprawczym a szkodą, wymaga jednak wysokiego prawdopodobieństwa istnienia pierwszego i kolejnych zdarzeń sprawczych, pozwalających traktować je, jako oczywiste.”
