Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta

Prawa pacjenta zaliczają się do kategorii dóbr osobistych. Możliwość ich dochodzenia wynika z przepisu art. 448 KC. oraz art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta.

Naruszenie praw osoby, której udzielane są świadczenia zdrowotne nie zawsze jest tożsame z wystąpieniem szkody osobowej, którą rozpatrujemy w granicach błędu medycznego. 

Niemniej jednak, jeżeli pacjent, którego prawa zostały naruszone jednocześnie doznał krzywdy wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, niezależnie od złożonego roszczenia w oparciu o przepis wskazany powyżej, może dochodzić swoich roszczeń także na podstawie art. 445 kc.

Niektóre prawa pacjenta są w bardzo ścisły sposób powiązane z procesem leczenia, nakładają określone obowiązki na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych.

Chodzi tu przede wszystkim o prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, prawo do informacji, które nierozerwalnie wiążą się z procesem leczenia, a co za tym idzie ich dochodzenie wraz z roszczeniami uzyskanymi wskutek szkody wynikłej przez błąd medyczny jest naturalne. 

Podstawowym prawem pacjenta jest prawo do świadczeń zdrowotnych. Wynika z niego prawo do świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną oraz udzielanych z należytą starannością. 

Przeciwnie niż w przypadku zadośćuczynienia za błąd medyczny, krzywda wynikła z naruszenia praw pacjenta nie musi rodzić konkretnych skutków.

Wystarczy, że dojdzie do zawinionego naruszenia jego praw.

Ustawa zawiera katalog dóbr osobistych, za naruszenie których pacjent może domagać się zadośćuczynienia. Są wśród nich prawa do:

  • świadczeń zdrowotnych
  • informacji 
  • tajemnicy informacji
  • wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych 
  • poszanowania intymności i godności
  • zgłaszania sprzeciwu wobec opinii lub orzeczenia
  • poszanowania życia prywatnego i rodzinnego
  • do opieki duszpasterskiej 

Ochroną wynikającą z zapisów ustawy o prawach pacjenta nie korzystają prawa do:

  • przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie
  • informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych
  • dostępu do dokumentacji medycznej 
  • zgłaszania działa niepożądanych produktów leczniczych 

Poszkodowany ma jednak prawo domagać się naprawienia szkody na zasadach ogólnych wynikających z kodeksu cywilnego. 

Prawo pacjenta prawu (nie)równe 

Ustawodawca na równi postawił wszystkie prawa pacjenta. Dla oceny samego faktu naruszeń dóbr osobistych rozróżnienie nie ma różnicy, dla ich skutków już tak.  Za podstawowe prawo należy jednak uznać prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. 

Istotą każdej ingerencji medycznej jest podejmowanie działań mających na celu poprawę, przywrócenie lub utrzymanie dobrostanu zdrowia.

Przestrzeganie prawa do świadczeń zdrowotnych ma na celu zapewnienie pacjentom odpowiednich standardów. 

Najistotniejszym z punktu widzenia negatywnych skutków naruszenia będzie prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. 

Odmowa udzielenia świadczeń przez szpital czy podmiot leczniczy może doprowadzić do rozstroju zdrowia lub uszczerbku na zdrowiu. 

Wówczas poszkodowany będzie miał możliwość dochodzić swoich roszczeń także z uwagi na szkodę wynikłą w skutek błędu medycznego. 

Gdyby po drugiej stronie umieścić prawo pacjenta do opieki duszpasterskiej, to o ile mogło wyrządzić krzywdę moralną, o tyle trudno sobie wyobrazić, aby wpłynęło na efektywność leczenia. 

Równie istotnym dla pacjentów jest prawo do dokumentacji medycznej. Szczególnie ważne jest w przypadku leczenia długoterminowego, które prowadzone jest przez wielu lekarzy. Wówczas systematyczność prowadzonej dokumentacji ma realny wpływ na zdrowie i życie pacjenta.

Każdorazowo błąd medyczny będzie stanowił także naruszenie praw pacjenta. Szkoda wynikła z naruszenia praw pacjenta nie będzie jednak równoznaczna z wystąpieniem błędu medycznego. 

Rzecznik Praw Pacjenta

Poszkodowani pacjenci mają po swojej stronie znaczącego sprzymierzeńca. Dane pokazują, że w samym 2020r . do biura rzecznika wpłynęło 135 625 spraw. 

Organem administracji centralnej stojącym na staży przestrzegania praw pacjenta jest Rzecznik. 

Każdorazowo pacjent, który choćby podejrzewa, że jego prawa zostały naruszone ma możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem do RPP. 

Rzecznik jest organem właściwym do rozpatrywania skarg zarówno o naruszenia indywidualne jak i zbiorowe. 

Prawa pacjentów wpisują się w realizację konstytucyjnego praw do ochrony zdrowia. 

Statystyki nie kłamią, czyli liczba zgłoszeń dokonanych przez pacjentów

Według danych RPP zawartych w sprawozdaniu dotyczącym przestrzegania praw pacjentów na terytorium RP w roku 2022, Rzecznik:

  • 1938 razy badał naruszenie poszczególnych praw
  • 966 razy wydał decyzję rozstrzygnięcie stwierdzające naruszenie praw pacjenta
  • 757 badał naruszenie prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych
  • 291 zgłoszeń dotyczyło dostępu do dokumentacji medycznej
  • 35 spraw dotyczyło prawa do poszanowania intymności i godności 
  • 145 spraw dotyczyło prawa do informacji, 
  • 70 odnosiło się do wyrażenia świadomej zgody na zabieg operacyjny
  • 60,2 % skarg dotyczyło leczenia szpitalnego
  • 12,5% ambulatoryjnej opieki specjalistycznej 
  • 10,8% leczenia POZ
  • 7,8% ratownictwa medycznego 

Czy prawa pacjentów istotnie stoją po stronie pacjentów? 

Analiza orzecznictwa pokazuje, że zadośćuczynienie z tytułu naruszenia praw pacjenta jest znacznie niższe od świadczeń wypłacanych wskutek szkody wynikłej przez błąd medyczny. 

Prawa osób, którym udzielane są świadczenia mające na celu poprawę stanu zdrowia należy rozumieć szeroko. Za pojęciami, prawo do dokumentacji medycznej, udzielanie świadczeń zdrowotnych z należytą starannością kryje się znacznie więcej. 

W 2019r. RPP wydał decyzję w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Przyczyną było niezapewnienie odpowiedniej jakości wody w kontrolowanym szpitalu. 

Pacjenci mają prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym (art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).

Była to pierwsza tego typu decyzja, która pokazuje, jak szeroko należy rozumieć ochronę praw pacjentów.

W wyroku WSA w Warszawie (sygn. akt VII SA Wa 824/18), sąd potwierdził decyzję Rzecznika.  Określił, że wulgarne lub niestosowne zachowanie personelu placówki udzielającej świadczeń zdrowotnych stanowi naruszenia prawa do poszanowania godności. 

W podanym wyroku znalazło się także potwierdzenie, że odmowa udzielenia świadczeń w przypadku nieokazania dowodu osobistego stanowi naruszenie praw pacjenta. W tym przypadku prawa do świadczeń zdrowotnych. 

Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta- na co może liczyć pacjent?

  • SR w Łodzi w sprawie o sygn. akt I C 1039/16 przyznał pacjentowi 2.500 zł. zadośćuczynienia z tytułu naruszenia prawa do informacji.

Pacjent nie otrzymał od lekarza pełnej informacji o swoim stanie zdrowia i możliwym leczeniu. Wysokość przyznanego świadczenia wynika z utrwalonego w orzecznictwie poglądu, że nikły charakter krzywdy, zachowanie, które nie wpływa na proces leczenia nie zawsze zasługuje na odszkodowanie.  

  • SA w Warszawie w wyroku w sprawie o sygn. akt I ACa 382/21 przyznał pacjentce 10.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do poszanowania godności i intymności oraz prawa do informacji. 

Sąd podkreślił, że roszczenie pacjenta z tytułu naruszeń jego praw jest roszczeniem samodzielnym, które przysługuje z samego faktu jego naruszenia a nie od rozmiarów krzywdy. 

Roszczenie pacjentki w ocenie sądu było zasadne z uwagi na zaniedbania lekarzy i personelu szpitala, takiej jak:

  • brak zapewnienia pacjentce właściwych warunków sanitarnych,
  • niewłaściwe warunki higieniczne( pacjentce traconej gorączką nie zmieniano pościeli), 
  • wykonywanie świadczeń zdrowotnych przy obecności innych pacjentów ( zmiana opatrunków),
  • nieudzielenie informacji o możliwości karmienia piersią przy stosownej antybiotykoterapii
  • Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie o sygn. akt I C 538/18 zasądził na rzecz pacjentki 40.000 zł. zadośćuczynienia. 

Pacjentka trafiła do szpitala celem przeprowadzenia zabiegu artroskopii. Wcześniej wielokrotnie była hospitalizowana, w tym operacyjnie. 

W ocenie pacjentki zabieg powikłany był wystąpieniem parastazji zaburzeń ruchowych. Sąd postanowił, że nie da się z wystarczającym prawdopodobieństwem wykazać, czy stan zdrowia pacjentki jest skutkiem wdrożonego leczenia, czy też wynika z chorób istniejących. 

Sąd dał jednak wiarę dowodom na okoliczność naruszenia przez lekarzy praw pacjenta. 

Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta obejmuje: 

  • nierzetelną diagnostykę, 
  • naruszenie prawa pacjenta do informacji

Naruszenie obejmowało niewykonaniu diagnostyki przedoperacyjnej, brak wykonania przez lekarzy stosownych badań. 

W ocenie Sądu lekarze przekazali pacjentce niepełne informacje dotyczące zastosowanego środka znieczulającego. W efekcie udzielona przez pacjentkę zgoda na znieczulenie nie miała charakteru świadomej zgody.

Ciekawym jest także fakt przyznania zadośćuczynienia w wysokości 10.000 zł. z tytułu krzywdy poniesionej poprzez naruszenie dóbr osobistych.

Sąd uznał, że lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych naruszyli prawo do wolności poprzez pogwałcenie nietykalności cielesnej wskutek bezprawnej iniekcji środka znieczulającego. 

  • W sprawie o sygn. akt I C 351/19 Sąd Okręgowy w Sieradzu zasądził na rzecz pacjentki 15.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. 

Sąd zobowiązał także szpital do sporządzenia przeprosin na piśmie.

Pacjentka zgłosiła się na zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego metodą laparoskopową. Przed przystąpieniem do zabiegu żaden z lekarzy nie przeprowadził z pacjentką rozmowy. 

Osoba poddająca się leczeniu chirurgicznemu musi uzyskać informacje o proponowanym leczeniu, możliwych dla zdrowia powikłaniach. 

W przedmiotowej sprawie udzielona przez pacjentkę zgoda nie miała charakteru świadomej. 

W przebiegu pooperacyjnym doszło do wystąpienia typowych powikłań, niemniej jednak z uwagi na naruszenie prawa pacjentki do udzielenia świadomej zgody na zabieg sąd uznał, o konieczności zadośćuczynienia tej krzywdy. 

Istotnym jest, że postępowanie lekarzy było zgodne z wiedzą medyczną a ich działanie cechowała wysoka staranność. Powikłania, które wystąpiły miały charakter typowy. 

W dużym uproszczeniu należy więc uznać, że gdyby lekarz porozmawiał z pacjentką orze zabiegiem operacyjnym, gdyby w dokumencie zgody na zabieg zawarto wszelkie wymagane informacje, w sprawie nie doszłoby do naruszenia dóbr osobistych. 

  • W sprawie o sygn. I ACa 310/19 Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz pacjentki 20.000 zł. zadośćuczynienia z tytułu naruszenia prawa do informacji. Istotnym w sprawie jest fakt, że roszczenie w imieniu pacjentki złożył Rzecznik Praw Pacjenta. 

Pacjentka zgłosiła się do szpitala celem wykonania zabiegu usunięcia jajnika z powodu zmian chorobowych. Pacjentka wyraziła zgodę wyłącznie na usunięcie jajnika. Lekarz usunął pacjentce macice. 

Sąd podkreślił, że pacjentka wyraziła zgodę wyłącznie na świadczenie zdrowotne związane z zabiegiem usunięcia jajnika. Lekarz rozszerzył zakres zabiegu operacyjnego bez wiedzy i woli pacjentki, co jest naruszeniem z uwagi na fakt, że usunięcie organu nie miało na celu ratowania życia lub zdrowia. 

Prawnicy kancelarii TZLAW dzięki wieloletniemu doświadczeniu pomogą Państwu w dochodzeniu swoich praw, w tym także w trakcie postępowania przed Rzecznikiem Praw Pacjenta.

Kancelaria TZLAW

Skontaktuj się z nami!

Zostaw swój telefon, a oddzwonimy do Ciebie, by udzielić pomocy Tobie lub Twoim bliskim.

Kontakt