Zawał serca jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Szybkie rozpoznanie ostrego zespołu wieńcowego może ograniczyć uszkodzenie mięśnia sercowego. Równie ważne są właściwa diagnostyka i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia.
W praktyce zdarza się, że objawy zawału serca zgłaszane przez pacjenta zostają zlekceważone. Niekiedy badanie EKG wykonuje się z opóźnieniem, wyniki są błędnie interpretowane albo pacjent zbyt późno trafia do ośrodka kardiologii interwencyjnej.
Jeżeli takie postępowanie było niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej. Konieczne jest jednak wykazanie, że uchybienia doprowadziły do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta lub zmniejszyły jego szanse na skuteczne leczenie.
Nie każde niepowodzenie leczenia zawału oznacza jednak błąd medyczny. Ocena konkretnego przypadku wymaga odtworzenia przebiegu diagnostyki i leczenia. Trzeba także przeanalizować dokumentację oraz porównać działania personelu z zasadami właściwymi dla stanu pacjenta.
Czym jest zawał serca?
Zawał serca oznacza martwicę komórek mięśnia sercowego spowodowaną jego niedokrwieniem. Najczęściej dochodzi do niego wskutek uszkodzenia lub pęknięcia blaszki miażdżycowej i powstania zakrzepu, który ogranicza albo blokuje przepływ krwi w tętnicy wieńcowej.
Nie każdy zawał przebiega jednak w taki sam sposób. W praktyce rozróżnia się m.in. zawał z uniesieniem odcinka ST, określany jako STEMI, oraz zawał bez uniesienia odcinka ST, czyli NSTEMI. Rodzaj ostrego zespołu wieńcowego, stan kliniczny pacjenta, wyniki EKG, stężenie troponin i ryzyko powikłań wpływają na wybór oraz pilność leczenia.
Do objawów, które mogą wskazywać na zawał serca, należą w szczególności:
– silny, uciskający lub piekący ból w klatce piersiowej,
– promieniowanie bólu do jednej lub obu kończyn górnych, barku, szyi, pleców albo żuchwy,
– duszność,
– zimne poty,
– nudności lub wymioty,
– nagłe osłabienie,
– zaburzenia rytmu serca,
– zasłabnięcie albo utrata przytomności.
Nie każdy zawał daje typowe objawy. U kobiet, osób starszych i pacjentów z cukrzycą objawy mogą być nietypowe. Często pojawiają się duszność, osłabienie, nudności, ból brzucha lub dyskomfort w klatce piersiowej.Nietypowy przebieg choroby nie zwalnia jednak personelu z obowiązku przeprowadzenia diagnostyki adekwatnej do zgłaszanych dolegliwości i czynników ryzyka.
Na czym może polegać błąd diagnostyczny przy zawale serca?
Nieprawidłowość może wystąpić już podczas pierwszego kontaktu pacjenta z zespołem ratownictwa medycznego, lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, nocną pomocą lekarską albo szpitalnym oddziałem ratunkowym.
Najczęstsze uchybienia to:
– zlekceważenie objawów zawału,
– niepełny wywiad medyczny,
– niewykonanie EKG mimo wskazań,
– zbyt późne wykonanie EKG,
– błędna interpretacja zapisu EKG,
– brak powtórzenia EKG mimo utrzymujących się objawów,
– opóźnienie oznaczenia troponin,
– błędna ocena wyników badań,
– zbyt wczesne wykluczenie zawału,
– przypisanie objawów innej chorobie,
– przedwczesne wypisanie pacjenta,
– brak właściwego monitorowania.
Prawidłowy wynik pierwszego EKG nie zawsze wyklucza ostry zespół wieńcowy. Podobnie pojedyncze oznaczenie troponin może być niewystarczające, zwłaszcza gdy od początku objawów upłynęło niewiele czasu. W zależności od obrazu klinicznego konieczne może być powtarzanie badań i obserwacja zmian zachodzących w czasie.
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego wskazują, że diagnostyka obejmuje ocenę kliniczną, EKG i oznaczenie troponin. Na tej podstawie dobiera się właściwe leczenie. Zakres postępowania zawsze powinien być dostosowany do indywidualnej sytuacji pacjenta.
Kiedy opóźnienie wykonania EKG może stanowić błąd medyczny?
Samo stwierdzenie, że EKG wykonano później, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności. Należy ustalić:
– kiedy pacjent zgłosił objawy,
– jakie dolegliwości opisał,
– czy występowały czynniki ryzyka choroby wieńcowej,
– kiedy został zbadany przez personel,
– kiedy zlecono i wykonano EKG,
– czy wynik został prawidłowo oceniony,
– czy w razie utrzymywania się objawów badanie powtórzono,
– jaki wpływ opóźnienie miało na dalsze leczenie.
Jeżeli objawy wymagały pilnej diagnostyki, brak EKG lub jego opóźnienie może świadczyć o nieprawidłowym postępowaniu.
Trzeba jednak wykazać, że zwłoka wpłynęła na stan pacjenta. Mogła na przykład opóźnić leczenie, zwiększyć obszar martwicy albo doprowadzić do ciężkich powikłań.
Na czym może polegać niewłaściwe leczenie zawału?
Błąd medyczny nie musi polegać na nieprawidłowym wykonaniu zabiegu. Może dotyczyć również kwalifikacji do leczenia, wyboru sposobu postępowania, organizacji transportu albo zaniechania odpowiedniej obserwacji.
W konkretnych sprawach analizuje się m.in.:
– nieuzasadnione niewdrożenie leczenia farmakologicznego odpowiedniego do rozpoznania i stanu pacjenta,
– zastosowanie leków pomimo istotnych przeciwwskazań,
– brak odpowiedniej oceny ryzyka krwawienia,
– zbyt późne skierowanie pacjenta do ośrodka kardiologii interwencyjnej,
– nieuzasadnione opóźnienie koronarografii lub angioplastyki,
– niewłaściwą kwalifikację pacjenta do leczenia inwazyjnego,
– opóźnienie transportu pomiędzy placówkami,
– brak właściwego nadzoru nad pacjentem zagrożonym zaburzeniami rytmu lub pogorszeniem krążenia,
– nieprawidłowe rozpoznanie i leczenie powikłań zawału.
Nie każde odstąpienie od określonego leku lub zabiegu oznacza błąd. Wybór leczenia zależy m.in. od rodzaju ostrego zespołu wieńcowego, czasu trwania objawów, stanu hemodynamicznego, chorób współistniejących, ryzyka krwawienia oraz przeciwwskazań. Ocena prawidłowości postępowania wymaga więc odniesienia do całej sytuacji klinicznej, a nie jednego elementu dokumentacji.
Dlaczego czas leczenia ma znaczenie?
W zawale serca im wcześniej zostanie przywrócony prawidłowy przepływ krwi w tętnicy wieńcowej, tym większa może być szansa na ograniczenie martwicy mięśnia sercowego. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie każde opóźnienie wywołuje taki sam skutek.
Znaczenie mają m.in.:
– rodzaj zawału,
– czas wystąpienia pierwszych objawów,
– lokalizacja i rozległość niedokrwienia,
– obecność krążenia obocznego,
– wcześniejszy stan serca,
– choroby współistniejące,
– moment wdrożenia skutecznego leczenia.
Opóźnienie może zwiększać ryzyko:
– rozległego uszkodzenia mięśnia sercowego,
– ostrej lub przewlekłej niewydolności serca,
– ciężkich zaburzeń rytmu,
– zaburzeń przewodzenia,
– wstrząsu kardiogennego,
– zatrzymania krążenia,
– trwałego ograniczenia sprawności,
– zgonu.
W procesie nie wystarczy jednak ogólne powołanie się na zasadę „czas to mięsień”. Trzeba wykazać, jakie znaczenie miało konkretne opóźnienie dla przebiegu choroby danego pacjenta.
Jakie mogą być skutki niewłaściwego leczenia?
Niewłaściwe lub opóźnione postępowanie może prowadzić do następstw wpływających na całe dalsze życie pacjenta. Mogą to być w szczególności:
– trwałe uszkodzenie mięśnia sercowego,
– przewlekła niewydolność serca,
– zmniejszenie wydolności fizycznej,
– ograniczenie samodzielności,
– częste hospitalizacje i konieczność stałego leczenia,
– zaburzenia rytmu lub przewodzenia wymagające dodatkowego leczenia,
– konieczność wszczepienia urządzenia kardiologicznego, jeżeli istnieją ku temu wskazania,
– niezdolność albo ograniczona zdolność do pracy,
– zwiększone potrzeby związane z rehabilitacją, opieką lub leczeniem,
– pogorszenie stanu psychicznego,
– śmierć pacjenta.
Zakres szkody powinien być oceniany indywidualnie. Znaczenie ma porównanie rzeczywistego stanu pacjenta z sytuacją, w której prawidłowe postępowanie zostałoby wdrożone we właściwym czasie.
Kiedy można mówić o błędzie medycznym?
Nie każde powikłanie ani niepowodzenie leczenia oznacza błąd. Medycyna nie gwarantuje osiągnięcia określonego rezultatu, a nawet prawidłowo przeprowadzone leczenie może nie zapobiec wszystkim następstwom zawału.
W sprawie cywilnej należy co do zasady ocenić:
– czy działanie lub zaniechanie personelu było nieprawidłowe,
– czy można przypisać winę osobie albo podmiotowi odpowiedzialnemu,
– czy pacjent poniósł szkodę majątkową lub doznał krzywdy,
– czy pomiędzy nieprawidłowością a szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy,
– kto ponosi odpowiedzialność za działania personelu.
Sąd Najwyższy wskazuje, że powikłanie mieszczące się w granicach dopuszczalnego ryzyka leczenia należy odróżnić od następstwa spowodowanego zawinionym błędem. Sam fakt, że określony skutek jest znanym powikłaniem, nie wyklucza zatem ustalenia, że w danym przypadku powstał wskutek nieprawidłowego postępowania. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt V CSK 153/18.
W sprawach medycznych ustalenie związku przyczynowego z całkowitą pewnością bywa niemożliwe. Sąd Najwyższy przyjmuje, że w określonych okolicznościach wystarczające może być wykazanie związku z dostatecznie wysokim stopniem prawdopodobieństwa. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia pacjenta z obowiązku przedstawienia dowodów. Ocena zależy od całokształtu materiału dowodowego, zwłaszcza dokumentacji i opinii biegłych. Stanowisko takie przedstawiono m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., sygn. akt IV CSK 64/19.
Kto może ponosić odpowiedzialność?
Odpowiedzialność może ponosić nie tylko lekarz, który bezpośrednio zajmował się pacjentem. W zależności od okoliczności roszczenia mogą być kierowane przeciwko:
– szpitalowi lub innemu podmiotowi leczniczemu,
– osobie wykonującej zawód medyczny,
– ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej,
– kilku podmiotom, jeżeli nieprawidłowości wystąpiły na różnych etapach leczenia.
Przykładowo uchybienia mogą dotyczyć kolejno działań zespołu ratownictwa medycznego, SOR, oddziału szpitalnego i transportu do ośrodka kardiologii interwencyjnej. Dlatego przed skierowaniem roszczeń należy dokładnie ustalić, kto odpowiadał za poszczególne etapy postępowania.
Jakie dowody mają znaczenie?
Najważniejszym dowodem jest zwykle pełna dokumentacja medyczna. Należy uzyskać dokumenty ze wszystkich placówek, które uczestniczyły w diagnostyce i leczeniu.
Znaczenie mogą mieć w szczególności:
– karta medycznych czynności ratunkowych,
– nagranie zgłoszenia na numer alarmowy, jeżeli jest dostępne,
– dokumentacja z podstawowej opieki zdrowotnej lub nocnej pomocy lekarskiej,
– karta segregacji medycznej z SOR,
– historia choroby,
– zapisy EKG wraz z godziną wykonania,
– wyniki oznaczeń troponin i innych badań laboratoryjnych,
– wyniki badań obrazowych,
– dokumentacja z pracowni hemodynamiki,
– protokoły koronarografii i angioplastyki,
– karty transportu pomiędzy placówkami,
– karty informacyjne leczenia szpitalnego,
– dokumentacja późniejszego leczenia i rehabilitacji.
Istotna jest nie tylko treść dokumentów, lecz także chronologia zdarzeń. Należy ustalić godziny:
– wystąpienia pierwszych objawów,
– wezwania pomocy,
– przyjazdu zespołu ratownictwa,
– przyjęcia do placówki,
– wykonania i opisu EKG,
– pobrania krwi,
– uzyskania wyników,
– konsultacji kardiologicznej,
– podjęcia decyzji o transporcie lub zabiegu,
– rozpoczęcia koronarografii i angioplastyki.
Pomocne mogą być również zeznania pacjenta, członków rodziny oraz innych świadków. Jeżeli dokumentacja nie zawiera informacji o czasie zgłoszenia objawów albo reakcji personelu, zeznania mogą pomóc w odtworzeniu przebiegu zdarzeń.
W postępowaniu sądowym zasadnicze znaczenie ma zazwyczaj opinia biegłego lub zespołu biegłych. Prywatna konsultacja specjalisty może pomóc w ocenie zasadności sprawy, ale nie zastępuje opinii biegłego sądowego.
Jakie roszczenia może zgłosić pacjent?
Jeżeli niewłaściwe leczenie doprowadziło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, pacjent może dochodzić różnych roszczeń. W szczególności mogą to być:
– zadośćuczynienie za ból, cierpienie, ograniczenie sprawności i pogorszenie jakości życia,
– ponadto zwrot kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, dojazdów i opieki,
– a także zwrot utraconych dochodów,
– renta z tytułu utraty albo zmniejszenia zdolności do pracy,
– co więcej, renta z tytułu zwiększonych potrzeb,
– w odpowiednich przypadkach również renta z tytułu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.
Podstawowe znaczenie mają w tym zakresie art. 361, art. 444 i art. 445 Kodeksu cywilnego. W zależności od sposobu organizacji leczenia oraz podstawy odpowiedzialności zastosowanie mogą znaleźć także inne przepisy, w tym art. 415, art. 430 lub art. 471 Kodeksu cywilnego. Aktualny tekst Kodeksu cywilnego publikuje Internetowy System Aktów Prawnych.
Niezależnie od szkody na zdrowiu może dojść do naruszenia praw pacjenta, np. prawa do świadczeń odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej albo prawa do informacji. W razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać odpowiednią sumę na podstawie art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jest to odrębna możliwa podstawa roszczenia, której nie należy automatycznie utożsamiać z zadośćuczynieniem za uszkodzenie ciała.
Jakie roszczenia przysługują po śmierci pacjenta?
Jeżeli pacjent zmarł wskutek błędu medycznego, odpowiednie roszczenia mogą przysługiwać osobom wskazanym w przepisach, w szczególności najbliższym członkom rodziny.
W zależności od okoliczności roszczenia mogą obejmować:
– zwrot kosztów leczenia i pogrzebu,
– ponadto rentę dla osoby, wobec której zmarły miał obowiązek alimentacyjny,
– w określonych przypadkach także rentę dla osoby bliskiej, której zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania,
– odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej,
– a także zadośćuczynienie za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby najbliższej.Podstawę tych roszczeń stanowi przede wszystkim art. 446 Kodeksu cywilnego. Samo pokrewieństwo nie przesądza jednak automatycznie o zasadności i wysokości każdego roszczenia.
Co zrobić po podejrzeniu błędu w leczeniu zawału?
W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć dowody i odtworzyć przebieg zdarzeń.
Warto przede wszystkim:
– wystąpić o pełną dokumentację ze wszystkich placówek,
– następnie zażądać kopii wszystkich zapisów EKG, a nie wyłącznie ich opisów,
– zabezpieczyć wyniki badań laboratoryjnych wraz z godzinami pobrania materiału i uzyskania wyników,
– ponadto sporządzić własną chronologię zdarzeń,
– zapisać dane świadków obecnych podczas zgłaszania objawów lub rozmów z personelem,
– zachować rachunki za leczenie, rehabilitację, leki, dojazdy i opiekę,
– zgromadzić dokumenty dotyczące utraconych dochodów i niezdolności do pracy,
– na końcu skonsultować dokumentację z prawnikiem i odpowiednim specjalistą medycznym.
Nie należy przy tym ograniczać się do karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Zwykle nie zawiera ona wszystkich danych potrzebnych do oceny czasu i prawidłowości podejmowanych działań.
Czy roszczenia mogą się przedawnić?
Tak. Roszczenia związane z błędem medycznym podlegają przedawnieniu, a sposób obliczenia terminu zależy od okoliczności sprawy, rodzaju roszczenia, daty uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, wieku poszkodowanego oraz tego, czy zdarzenie może stanowić przestępstwo.
Nie należy zatem odkładać analizy sprawy wyłącznie dlatego, że leczenie lub rehabilitacja nadal trwają. Ocena terminu przedawnienia powinna zostać przeprowadzona indywidualnie na podstawie pełnej chronologii zdarzeń.
FAQ
Czy każdy zawał serca musi zostać rozpoznany od razu?
Nie zawsze postawienie rozpoznania jest możliwe już podczas pierwszego badania. Objawy mogą być nietypowe, a początkowe wyniki EKG lub troponin nie muszą jednoznacznie wskazywać na zawał. Lekarz powinien jednak przeprowadzić diagnostykę odpowiadającą objawom i czynnikom ryzyka, a w razie potrzeby powtórzyć badania oraz obserwować pacjenta.
Czy prawidłowe pierwsze EKG wyklucza zawał?
Nie. Prawidłowy lub niejednoznaczny zapis pierwszego EKG nie zawsze wyklucza ostry zespół wieńcowy. Jeżeli objawy nadal wskazują na niedokrwienie serca, konieczne może być ponowne wykonanie EKG, oznaczenie troponin i dalsza obserwacja.
Czy opóźnienie wykonania EKG może stanowić błąd medyczny?
Może, jeżeli stan pacjenta wymagał pilnego badania, a EKG nie wykonano albo wykonano je z nieuzasadnioną zwłoką. Dla odpowiedzialności odszkodowawczej trzeba również ocenić wpływ opóźnienia na dalsze leczenie i stan zdrowia pacjenta.
Czy wypisanie pacjenta z bólem w klatce piersiowej może być błędem?
Może nim być, jeżeli przed wypisem nie przeprowadzono diagnostyki odpowiedniej do zgłaszanych objawów albo zignorowano wyniki wskazujące na potrzebę dalszej obserwacji. Sam fakt wypisania nie przesądza jednak o błędzie. Konieczna jest analiza całego przebiegu diagnostyki.
Czy opóźniona koronarografia zawsze oznacza błąd?
Nie. Pilność koronarografii zależy od rodzaju ostrego zespołu wieńcowego, stanu pacjenta i ryzyka powikłań. Błąd może wystąpić wtedy, gdy zabieg przeprowadzono zbyt późno w stosunku do wskazań klinicznych, a opóźnienie nie miało medycznego uzasadnienia.
Czy można uzyskać odszkodowanie, jeżeli pacjent przeżył zawał?
Tak, jeżeli błąd doprowadził do dodatkowego uszkodzenia zdrowia, np. niewydolności serca, ograniczenia sprawności, zwiększonych potrzeb lub utraty zdolności do pracy. Wysokość roszczeń zależy od rzeczywistych następstw błędu.
Czy można dochodzić roszczeń po śmierci bliskiej osoby?
Tak, jeżeli istnieją podstawy do przyjęcia, że śmierć pozostawała w związku z nieprawidłowym postępowaniem medycznym. Jednocześnie zakres roszczeń zależy od relacji ze zmarłym oraz skutków, jakie jego śmierć wywołała dla osoby dochodzącej roszczeń.
Czy każda pomyłka lekarza oznacza błąd medyczny?
Nie. Odpowiedzialność nie powstaje z powodu każdej nietrafnej diagnozy lub niepowodzenia leczenia. Należy wykazać nieprawidłowość postępowania, odpowiednią podstawę odpowiedzialności, szkodę oraz związek przyczynowy.
Jak długo trwa analiza sprawy?
Czas analizy zależy od liczby placówek, objętości dokumentacji i stopnia skomplikowania sprawy. Znaczenie może mieć także potrzeba konsultacji medycznej. Wstępna ocena często pozwala ustalić, czy potrzebna jest dalsza analiza prawna i kardiologiczna.
Jak kancelaria może pomóc?
Sprawy dotyczące opóźnionego rozpoznania lub niewłaściwego leczenia zawału wymagają zarówno analizy prawnej, jak i oceny medycznej. W szczególności trzeba odtworzyć przebieg zdarzeń i ustalić, czy wcześniejsze podjęcie właściwych działań mogło ograniczyć skutki choroby.
Nasza kancelaria może:
– przeanalizować dokumentację medyczną,
– pomóc w uzyskaniu brakujących dokumentów,
– odtworzyć chronologię diagnostyki i leczenia,
– ocenić możliwe podstawy odpowiedzialności,
– współpracować z niezależnymi ekspertami medycznymi,
– ustalić podmioty, do których należy skierować roszczenia,
– przygotować zgłoszenie szkody lub wezwanie do zapłaty,
– reprezentować pacjenta albo jego rodzinę w postępowaniu sądowym,
– dochodzić zadośćuczynienia, odszkodowania i renty.
Jeżeli podejrzewają Państwo, że zawał serca został rozpoznany zbyt późno albo leczenie przeprowadzono nieprawidłowo, zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu 726 003 505.
