Błędy popełniane przez pielęgniarki i pielęgniarzy mogą mieć bardzo różny charakter.
Począwszy od nieprawidłowego prowadzenia dokumentacji medycznej lub jej braków, przez pomyłki przy wykonywaniu czynności, niewłaściwe podanie leku lub jego nieprawidłowej dawki.
Konsekwencjami błędów personelu medycznego mogą być między innymi wydłużenie hospitalizacji, wystąpienie powikłań zdrowotnych, trwały uszczerbek na zdrowiu, a nawet śmierć pacjenta.
Odpowiedzialność pielęgniarek i pielęgniarzy za błędy
Odpowiedzialność za błędy popełnione przez pielęgniarki i pielęgniarzy może mieć różny charakter. W zależności od rodzaju naruszenia oraz jego skutków należy wyróżnić przede wszystkim odpowiedzialność: zawodową, cywilną oraz karną.
Pacjent może również zgłosić Rzecznikowi Praw Pacjenta podejrzenie naruszenia praw pacjenta oraz wskazać nieprawidłowości związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w tym dotyczące postępowania personelu pielęgniarskiego.
Rzecznik może podjąć działania w granicach swoich ustawowych kompetencji, w szczególności zbadać, czy doszło do naruszenia praw pacjenta.
Odpowiedzialność cywilna pielęgniarek i pielęgniarzy
Odpowiedzialność cywilna za błąd pielęgniarki lub pielęgniarza może obciążać zarówno sam personel medyczny, jak i podmiot leczniczy, w którym wykonywane były świadczenia. Dla ustalenia, kto ponosi odpowiedzialność za szkodę, istotne znaczenie ma przede wszystkim forma wykonywania zawodu, podstawa prawna świadczonych usług oraz okoliczności sprawy.
Jeżeli pielęgniarka lub pielęgniarz pozostaje w stosunku pracy ze szpitalem, a szkoda została wyrządzona pacjentowi przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, zastosowanie może znaleźć art. 120 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem za naprawienie szkody wyrządzonej osobie trzeciej odpowiada co do zasady pracodawca. Nie wyłącza to odpowiedzialności pracownika wobec pracodawcy na zasadach określonych w przepisach prawa pracy.
W przypadku osób wykonujących zawód w ramach indywidualnej praktyki zawodowej zasady odpowiedzialności mogą być odmienne. Właściwe ustalenie podmiotu odpowiedzialnego wymaga każdorazowo analizy podstawy prawnej udzielania świadczeń oraz okoliczności konkretnej sprawy.
W większości przypadków pacjent, który doznał szkody wskutek błędu pielęgniarki zatrudnionej w szpitalu, może kierować roszczenia odszkodowawcze przeciwko podmiotowi leczniczemu, a nie przeciwko pielęgniarce.
Kwestia ponoszenia przez pielęgniarkę odpowiedzialności cywilnej zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w tym przede wszystkim od podstawy, na jakiej wykonywała czynności.
W przypadku pielęgniarki prowadzącej i działającej poprzez indywidualną praktykę zawodową odpowiedzialność ta kształtuje się inaczej i może obciążać bezpośrednio osobę wykonującą tę praktykę.
Każdorazowo konieczna jest analiza konkretnego przypadku, okoliczności sprawy, w szczególności czego dotyczył błąd i na jakiej podstawie pielęgniarka udzielała świadczeń.
Kogo pozwać – pielęgniarkę czy szpital?
W sprawach dotyczących błędów pielęgniarskich kluczowe jest prawidłowe ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za naprawienie szkody.
Jeżeli do błędu doszło podczas wykonywania przez pielęgniarkę obowiązków w ramach pracy, w warunkach podporządkowania zawodowego. Głównym adresatem naszych roszczeń powinien być szpital lub inny podmiot świadczący usługi lecznicze.
W ramach dochodzonych roszczeń pacjent może domagać się, w zależności od rodzaju i następstw zdarzenia, m.in. odszkodowania obejmującego uzasadnione koszty leczenia, rehabilitacji, zakupu leków czy dojazdów do placówek medycznych, o ile koszty te pozostają w związku z wyrządzoną szkodą.
W przypadkach przewidzianych prawem możliwe jest również dochodzenie zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową, obejmującą cierpienia fizyczne i psychiczne związane z uszkodzeniem ciała, rozstrojem zdrowia lub naruszeniem innych dóbr osobistych.
W razie śmierci pacjenta określone roszczenia mogą przysługiwać również osobom najbliższym. Zakres roszczeń zależy od konkretnej podstawy prawnej i okoliczności sprawy. Mogą one obejmować m.in. zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą ze śmierci osoby bliskiej, a w przypadkach określonych w ustawie także odszkodowanie lub rentę.
Odpowiedzialność cywilna ma charakter odrębny od odpowiedzialności zawodowej pielęgniarki czy odpowiedzialności karnej.
Postępowanie przed organami samorządu zawodowego może prowadzić do stwierdzenia przewinienia zawodowego, ale samo w sobie nie zastępuje postępowania o odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Dla skutecznego dochodzenia roszczeń cywilnych konieczne jest wykazanie istnienia przesłanek odpowiedzialności. W zależności od sprawy mogą one obejmować: nieprawidłowe lub bezprawne działanie, winę, powstanie szkody lub krzywdy oraz odpowiedni związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a jego następstwami.
Termin zgłaszania roszczeń w ramach odpowiedzialności cywilnej
Roszczenia cywilne o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, co do zasady przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub mógł się dowiedzieć, przy zachowaniu należytej staranności, o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Przy czym obowiązują również terminy maksymalne i wyjątki przewidziane przepisami prawa.
W przypadku szkody na osobie termin nie może upłynąć wcześniej niż 3 lata od uzyskania takiej wiedzy, a jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się po upływie 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa. Na termin przedawnienia roszczeń ma wpływ każdorazowo wiek poszkodowanych, rodzaj szkody i kwalifikacja czynu.
Odpowiedzialność zawodowa pielęgniarek i pielęgniarzy
Odpowiedzialność zawodowa pielęgniarek i pielęgniarzy, podobnie jak odpowiedzialność zawodowa lekarzy, ma na celu ocenę, czy w związku z wykonywaniem zawodu doszło do naruszenia zasad wykonywania zawodu, etyki zawodowej lub innych obowiązujących przepisów.
Osoba, która podejrzewa popełnienie przez pielęgniarkę lub pielęgniarza przewinienia zawodowego, może złożyć zawiadomienie do właściwego okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej pielęgniarek i położnych.
Rzecznik przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy istnieją podstawy do skierowania wniosku o ukaranie do właściwego sądu pielęgniarek i położnych. Samo złożenie zawiadomienia nie przesądza o odpowiedzialności zawodowej osoby, której dotyczy.
Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej jest w wielu aspektach zbliżone do postępowania karnego.
W pierwszym etapie prowadzone jest postępowanie wyjaśniające, w ramach którego mogą być przesłuchiwani pokrzywdzeni i świadkowie, a także gromadzone są inne dowody, w tym dokumentacja medyczna.
W zależności od charakteru sprawy możliwe jest również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, jeżeli dla oceny prawidłowości postępowania personelu medycznego konieczne są wiadomości specjalne.
Zebrany materiał dowodowy pozwala ocenić, czy doszło do przewinienia zawodowego i czy zachodzą podstawy do skierowania sprawy do właściwego sądu dyscyplinarnego.
W przypadku stwierdzenia przewinienia zawodowego pielęgniarki sąd dyscyplinarny może orzec jedną z kar przewidzianych w art. 60 ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych, tj.:
- upomnienie,
- naganę,
- karę pieniężną,
- zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiotach leczniczych na okres od roku do pięciu lat,
- zakaz pełnienia funkcji z wyboru w organach samorządu zawodowego na okres od roku do pięciu lat,
- ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat,
- zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od roku do pięciu lat
- pozbawienie prawa wykonywania zawodu
Kara pieniężna może wynieść od 1000 zł do 10 000 zł i jest uiszczana na cel społeczny związany z ochroną zdrowia. W przypadkach określonych w ustawie może zostać orzeczona samodzielnie lub łącznie z niektórymi innymi karami.
W przypadku orzeczenia zakazu pełnienia określonych funkcji, ograniczenia zakresu czynności zawodowych, zawieszenia lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu sąd może zarządzić opublikowanie orzeczenia w biuletynie właściwej okręgowej izby pielęgniarek i położnych.
Rodzaj kary zależy od okoliczności sprawy oraz oceny przewinienia przez sąd. Najsurowszą z przewidzianych kar jest pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
Termin zgłaszania roszczeń w ramach odpowiedzialności zawodowej
Postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej pielęgniarki co do zasady nie można wszcząć, jeżeli od chwili popełnienia czynu upłynęły 3 lata, natomiast karalność przewinienia zawodowego ustaje po 5 latach. Mogą jednak obowiązywać inne terminy, gdy czyn stanowi jednocześnie przestępstwo.
Odpowiedzialność karna pielęgniarek i pielęgniarzy
Niezależnie od odpowiedzialności cywilnej i zawodowej, w określonych przypadkach błąd popełniony przez pielęgniarkę lub pielęgniarza może prowadzić również do odpowiedzialności karnej.
Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których nieprawidłowe wykonywanie obowiązków skutkuje poważnym uszczerbkiem na zdrowiu pacjenta albo jego śmiercią.
Odpowiedzialność karna jest skierowana przeciwko konkretnej osobie i ma charakter osobisty. Może ponosić ją osoba, której można przypisać popełnienie czynu zabronionego. Sam fakt wystąpienia niekorzystnego skutku leczenia nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa.
Konieczne jest ustalenie, czy zachowanie pielęgniarki lub pielęgniarza było nieprawidłowe, czy pozostawało w związku z powstałą szkodą oraz, czy spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności karnej określone w przepisach.
W przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa sprawa może zostać zgłoszona organom ścigania.
Postępowanie karne jest niezależne od postępowania cywilnego oraz postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, dlatego w jednej sprawie mogą występować równolegle różne rodzaje odpowiedzialności.
Termin zgłaszania roszczeń w ramach odpowiedzialności karnej
Termin przedawnienia karalności przestępstwa zależy od jego kwalifikacji prawnej i wynosi, w zależności od rodzaju czynu, od kilku do nawet 30 lat, dlatego jego ustalenie wymaga analizy konkretnego przypadku i właściwych przepisów Kodeksu karnego.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług udziela pomocy w dochodzeniu roszczeń związanych z błędami medycznymi, w tym błędami personelu medycznego.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu: +48 726 003 505.
