Jak podważyć opinię biegłego?
Opinia biegłego często przesądza o wyniku sprawy. W postępowaniach dotyczących błędów medycznych, odszkodowań czy rent, to właśnie biegły – lekarz specjalista – rozstrzyga, czy pacjent rzeczywiście doznał uszczerbku, czy leczenie było prawidłowe i jakie są skutki zdrowotne.
Ale czy można podważyć opinię biegłego, jeśli wydaje się błędna lub stronnicza? Tak – i w tym artykule pokazujemy, jak to zrobić skutecznie, kiedy sąd może powołać kolejnego biegłego oraz jak wyglądają tego typu sprawy w praktyce.
Kim jest biegły i dlaczego jego opinia jest tak ważna?
Biegły sądowy to niezależny ekspert z określonej dziedziny wiedzy, powoływany przez sąd w sytuacjach, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga tzw. wiadomości specjalnych – czyli wiedzy, której sędzia sam nie posiada. Podstawę prawną stanowi art. 278 KPC zgodnie z którym w takich przypadkach sąd, po wysłuchaniu wniosków stron, może wezwać jednego lub kilku biegłych.
W sprawach medycznych biegły jest najczęściej lekarzem specjalistą, czasem zespołem lekarzy z różnych dziedzin. To oni odpowiadają na kluczowe pytania:
- Czy postępowanie lekarza było zgodne z aktualną wiedzą medyczną
- Czy doszło do błędu medycznego.
- Czy istnieje związek między leczeniem a pogorszeniem zdrowia pacjenta.
- Jaki jest stopień uszczerbku na zdrowiu.
- Czy stan pacjenta uzasadnia przyznanie renty lub odszkodowania.
Sąd, mimo swojej wiedzy prawniczej, nie jest lekarzem i nie może samodzielnie ocenić wyników badań, historii choroby czy procedur medycznych. Rolą sędziego jest zastosowanie prawa, ale aby to zrobić, musi wiedzieć, jak wygląda sytuacja medyczna pacjenta – i właśnie tu kluczowa jest opinia biegłego.
W praktyce to często najważniejszy dowód w całym procesie. Jeśli opinia biegłego wskazuje, że leczenie było prawidłowe, sąd zwykle oddala powództwo. Jeśli natomiast potwierdza błąd medyczny lub wskazuje, że pacjent jest trwale niezdolny do pracy – szanse na wygraną rosną znacząco.
Jednocześnie trzeba pamiętać, że biegli, mimo iż są specjalistami w swojej dziedzinie, nie są nieomylni. Mogą popełniać błędy – np. pominąć istotną dokumentację, zbyt powierzchownie przeprowadzić badanie, posłużyć się przestarzałą wiedzą medyczną, czy błędnie zinterpretować wyniki. Bywa też, że ich obiektywizm budzi wątpliwości – np. gdy biegły pracuje w szpitalu, którego dotyczy sprawa.
Dlatego opinia biegłego powinna być:
- Rzetelna – oparta na pełnej dokumentacji i badaniu.
- Logiczna – spójna, bez wewnętrznych sprzeczności.
- Obiektywna – wolna od wpływów czy powiązań ze stronami postępowania.
- Zrozumiała – napisana w sposób jasny, umożliwiający ocenę sądowi i stronom.
Jeżeli opinia nie spełnia tych kryteriów – zawiera błędy, jest niekompletna lub budzi wątpliwości co do bezstronności biegłego – strona ma prawo ją zakwestionować i domagać się powołania innego eksperta. To często punkt zwrotny w procesie.
Kiedy można podważyć opinię biegłego?
Wielu pacjentów i stron procesowych myśli, że jeśli opinia biegłego jest dla nich niekorzystna, to wystarczy napisać do sądu: „nie zgadzam się z opinią” i zażądać nowej. Niestety, to tak nie działa.
Samo niezadowolenie z treści opinii nie wystarczy. Aby sąd dopuścił dowód z kolejnej opinii, trzeba wskazać konkretne, merytoryczne zarzuty wobec opinii już wydanej. To jasno wynika z orzecznictwa:
Wyrok NSA z 23.06.2014 r., I GSK 714/13
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skuteczne podważenie opinii biegłego następuje tylko wtedy, gdy opinia jest niekompletna, wewnętrznie sprzeczna, zawiera błędy logiczne lub jest niejasna.
Co to oznacza w praktyce?
- „Niekompletna” – gdy biegły nie odniósł się do wszystkich pytań sądu albo pominął część dokumentacji medycznej.
- „Sprzeczna” – gdy w jednej części opinii twierdzi coś innego niż w drugiej, np. raz uznaje, że pacjent ma ograniczoną sprawność, a w podsumowaniu pisze, że jest zdolny do pracy.
- „Błędy logiczne” – gdy wnioski nie wynikają z opisu badań.
- „Niejasna” – gdy język opinii jest tak specjalistyczny, że nie pozwala zrozumieć, na czym biegły oparł swoje wnioski.
Wyrok SA w Szczecinie z 9.02.2017 r., III AUa 851/16
Sąd Apelacyjny w Szczecinie wskazał, że strona, która chce podważyć opinię biegłego, musi przedstawić rzeczowe argumenty i konkretne uwagi, a nie jedynie ogólną polemikę.
Przykład z praktyki:
- Źle: „Nie zgadzam się, bo uważam, że mam poważniejsze objawy”.
- Dobrze: „Biegły pominął badanie rezonansem z 2020 r., które wykazuje poważne uszkodzenie. Nie odniósł się też do konsultacji endokrynologa, mimo że dotyczyły one istotnych objawów”.
Wyrok SN z 29.07.1999 r., II UKN 60/99
Sąd Najwyższy podkreślił, że opinia biegłego musi mieć jasne i pełne uzasadnienie. Brak uzasadnienia albo uzasadnienie zbyt ogólne czy napisane hermetycznym, niezrozumiałym językiem, czyni opinię ułomnym dowodem.
Sąd i strony nie posiadają specjalistycznej wiedzy medycznej. Jeżeli biegły ograniczy się do stwierdzenia: „pacjent nie jest niezdolny do pracy” – bez wyjaśnienia dlaczego – sąd nie może realnie ocenić wartości tego dowodu. W takim przypadku strona ma pełne prawo żądać uzupełnienia opinii albo powołania innego biegłego.
Opinia biegłego może zostać skutecznie podważona, zwłaszcza gdy:
- Jest wewnętrznie sprzeczna – wnioski nie pasują do analizy.
- Jest niepełna – biegły nie odniósł się do wszystkich pytań lub dokumentów.
- Zawiera błędy logiczne – rozumowanie jest wadliwe.
- Jest niejasna lub hermetyczna – sąd i strony nie mogą jej zrozumieć.
- Brak jej uzasadnienia – nie wyjaśnia, jak biegły doszedł do swoich wniosków.
Wyłączenie biegłego – kiedy jest możliwe.
Opinia biegłego ma ogromny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego ustawodawca przewidział mechanizmy, które mają zagwarantować, że biegły będzie bezstronny i niezależny.
Zgodnie z art. 281 KPC, strona może żądać wyłączenia biegłego jeszcze zanim sporządzi opinie z tych samych przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Oznacza to, że w stosunku do biegłego stosujemy katalog przesłanek wyłączenia przedstawiony w kodeksie postępowania cywilnego.
Do najczęstszych sytuacji należą:
- Powiązania rodzinne lub osobiste (np. biegły jest krewnym lub powinowatym jednej ze stron, pozostaje ze stroną w związku małżeńskim, partnerskim, albo w bliskich relacjach towarzyskich).
- Powiązania zawodowe i służbowe (np. biegły pracuje w szpitalu, którego dotyczy sprawa, pozostaje w stosunku podległości służbowej wobec lekarza, którego działania są oceniane, prowadzi wspólne badania, praktykę lekarską lub działalność naukową ze stroną, lub jej pełnomocnikiem).
- Wcześniejsze zaangażowanie w sprawę (np. biegły już wcześniej wyrażał opinie na temat tego samego zdarzenia, brał udział w postępowaniu jako świadek lub lekarz leczący pacjenta, miał wpływ na dokumentację medyczną, którą sam później ocenia).
- Interes w wyniku sprawy (np. biegły ocenia działania placówki, z którą współpracuje na podstawie umów cywilnoprawnych).
Strona zawsze powinna dokładnie przyjrzeć się osobie biegłego: sprawdzić, gdzie pracuje, jakie ma doświadczenie, czy nie był wcześniej zaangażowany w sprawę.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie (III AUa 679/18)
Sprawa, którą rozpatrywał Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r. (III AUa 679/18), świetnie pokazuje, jak w praktyce wygląda podważanie opinii biegłego – i dlaczego trzeba robić to merytorycznie i od razu.
Tło sprawy
Wnioskodawczyni ubiegała się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wskazywała, że na skutek urazu kolana i poważnych problemów zdrowotnych nie jest w stanie wykonywać dotychczasowej pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia, dlatego sprawa trafiła do sądu.
Sąd I instancji, aby rozstrzygnąć spór, powołał dwóch biegłych lekarzy:
- ortopedę, który ocenił stan kolana i zakres sprawności fizycznej,
- specjalistę medycyny pracy, który miał określić, czy schorzenia uniemożliwiają pracę zgodną z kwalifikacjami wnioskodawczyni.
Obaj biegli uznali, że choć pacjentka przeszła uraz i zabiegi, to jej obecny stan zdrowia nie uzasadnia orzeczenia niezdolności do pracy.
Na tym etapie wnioskodawczyni nie zgłosiła żadnych zarzutów do opinii biegłych. Nie domagała się dodatkowych badań, nie wskazała pominiętych dokumentów, nie wnioskowała o powołanie kolejnego eksperta.
Dopiero w apelacji zaczęła twierdzić, że opinie są błędne – ale jej argumentacja miała charakter bardzo ogólny. Zarzuciła, że opinie były „nastawione na potwierdzenie orzeczenia ZUS” i że nie są dla niej przekonujące. Nie wskazała jednak konkretnych uchybień – np. braków w dokumentacji, sprzeczności czy błędów logicznych.
Stanowisko Sądu Apelacyjnego:
Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja jest bezzasadna i oddalił ją.
W uzasadnieniu podkreślono kilka kluczowych zasad:
- Opinie biegłych były rzetelne i spójne – zostały wydane przez specjalistów w odpowiednich dziedzinach, zawierały opis badań i uzasadnienie, odnosiły się do dokumentacji medycznej.
- Brak zarzutów w I instancji – wnioskodawczyni nie podważała opinii w toku postępowania przed sądem okręgowym, a dopiero w apelacji ograniczyła się do ogólnych stwierdzeń.
- Samo niezadowolenie to za mało – sąd wyraźnie wskazał, że nie można żądać opinii kolejnego biegłego tylko dlatego, że wcześniejsza jest niekorzystna dla strony. Konieczne są merytoryczne, uzasadnione zastrzeżenia wskazujące na wadliwość dotychczasowej opinii.
Jak zgłaszać zarzuty do opinii biegłego?
Opinia biegłego może przesądzić o wyniku sprawy, dlatego, jeśli jest niepełna, sprzeczna lub budzi wątpliwości, strona musi reagować natychmiast. Kiedy opinia zostaje doręczona, nie wolno zwlekać – należy od razu przeanalizować ją pod kątem braków i uchybień, a następnie wnieść pisemne zarzuty. Samo stwierdzenie, że „nie zgadzamy się z opinią” nie ma żadnej wartości procesowej. Sąd oczekuje konkretnych argumentów: wskazania, że biegły pominął istotne badania, nie odniósł się do pytań sądu, popełnił błędy logiczne, albo wnioski nie wynikają z przedstawionych danych medycznych. Tylko takie precyzyjne zarzuty pozwalają sądowi dostrzec, że opinia nie spełnia swojej funkcji.
Jednak nawet najlepiej sformułowane zarzuty nie wystarczą, jeśli nie zostanie równocześnie zgłoszony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. Wynika to wprost z art. 286 k.p.c., który przewiduje, że sąd może żądać uzupełnienia opinii lub zasięgnąć opinii kolejnego eksperta. W praktyce oznacza to, że kwestionując opinię, trzeba zawsze połączyć dwa elementy: zarzut wobec istniejącej opinii i wniosek o sporządzenie nowej. Jeżeli ograniczymy się wyłącznie do krytyki, sąd może uznać, że dowód został przeprowadzony prawidłowo i poprzestać na dotychczasowej opinii.
Co więcej, niezwykle ważne jest, aby zarzuty były zgłoszone na czas – najlepiej od razu po doręczeniu opinii. Zbyt późne działanie, np. dopiero w apelacji, zazwyczaj nie odnosi skutku, bo sądy podkreślają, że zarzuty muszą być zgłaszane na bieżąco. To była właśnie przyczyna przegranej w sprawie rozpoznanej przez Sąd Apelacyjny w Lublinie (III AUa 679/18) – strona nie kwestionowała opinii w I instancji, a dopiero w apelacji podniosła ogólne zarzuty, które sąd uznał za spóźnione i niemerytoryczne.
Dlatego najlepszą praktyką jest natychmiastowe zakwestionowanie opinii, wskazanie jej konkretnych braków i jednoczesne zażądanie powołania innego biegłego – najlepiej takiego, który nie jest powiązany z jednostką, której sprawa dotyczy. Tylko takie działanie pozwala na realne zakwestionowanie dowodu i otwiera drogę do wydania opinii, która rzeczywiście wyjaśni istotne okoliczności sprawy.
Podsumowanie
Opinia biegłego to często przesądza o wyniku procesu jako fundament dla ostatecznego rozstrzygnięcia, ale nie jest nieomylna. Jeżeli budzi wątpliwości, konieczna jest szybka reakcja – wniesienie zarzutów i jednoczesne zawnioskowanie o powołanie innego biegłego. To jedyny sposób, by sąd rozważył dodatkowy dowód i spojrzał na sprawę z nowej perspektywy. Podważenie opinii możliwe jest tylko poprzez nową opinię albo opinię uzupełniającą, nie samą polemikę stron
Sporządzenie takich zarzutów wymaga jednak wnikliwej analizy dokumentacji, treści opinii i orzecznictwa, dlatego warto powierzyć to zadanie doświadczonemu pełnomocnikowi. Nasza kancelaria specjalizuje się w sprawach medycznych i pomaga pacjentom skutecznie kwestionować opinie biegłych, gdy są one niepełne, sprzeczne lub obciążone ryzykiem braku obiektywizmu.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach swojej praktyki w prawie medycznym wspiera pacjentów w analizie opinii biegłych, przygotowywaniu zarzutów, składaniu wniosków o powołanie kolejnych ekspertów oraz w walce o wyłączenie biegłych, których bezstronność może być podważona.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu 726 003 505 – skuteczne zakwestionowanie opinii biegłego może przesądzić o wyniku Państwa sprawy.
