Resuscytacja noworodka jest jednym z najbardziej wymagających momentów opieki okołoporodowej. Jeżeli dziecko po urodzeniu nie oddycha prawidłowo lub jego stan wskazuje na ciężkie niedotlenienie, personel medyczny powinien niezwłocznie podjąć odpowiednie działania. Błąd popełniony w pierwszych minutach życia może prowadzić do poważnych i nieodwracalnych następstw zdrowotnych.
Nie każda nieskuteczna resuscytacja noworodka oznacza jednak błąd medyczny. Odpowiedzialność szpitala może powstać wówczas, gdy sposób postępowania personelu odbiegał od zasad aktualnej wiedzy medycznej lub wymaganej staranności, a nieprawidłowości pozostają w związku z uszkodzeniem ciała lub pogorszeniem stanu zdrowia dziecka.
W praktyce sprawy dotyczące nieprawidłowej resuscytacji noworodka należą do szczególnie skomplikowanych postępowań z zakresu błędów medycznych. Konieczna jest szczegółowa analiza dokumentacji z przebiegu porodu i pierwszych minut życia dziecka, a ustalenie prawidłowości postępowania personelu wymaga najczęściej wiadomości specjalnych z zakresu neonatologii, położnictwa oraz innych dziedzin medycyny.
Na czym może polegać nieprawidłowa resuscytacja noworodka?
Stan dziecka bezpośrednio po porodzie może wymagać podjęcia natychmiastowych czynności mających na celu przywrócenie lub podtrzymanie prawidłowego oddychania i krążenia. Zakres koniecznych działań zależy od stanu noworodka i powinien być każdorazowo dostosowany do sytuacji klinicznej.
Błąd podczas resuscytacji noworodka może polegać zarówno na zaniechaniu koniecznych czynności, ich opóźnieniu, jak i na nieprawidłowym technicznie wykonaniu określonej procedury.
W zależności od okoliczności konkretnej sprawy nieprawidłowości mogą dotyczyć między innymi:
- zbyt późnego rozpoczęcia resuscytacji noworodka;
- nieskutecznej lub nieprawidłowo prowadzonej wentylacji;
- nieprawidłowego wykonania intubacji;
- braku rozpoznania niewłaściwego położenia rurki intubacyjnej;
- niewłaściwego podawania leków podczas resuscytacji;
- nieprawidłowego uzyskania dostępu naczyniowego;
- niewystarczającego monitorowania stanu dziecka;
- braku odpowiedniej reakcji na nieskuteczność podejmowanych czynności;
- opóźnienia w przekazaniu noworodka do placówki dysponującej odpowiednim zapleczem neonatologicznym.
Ocena, czy określone działanie stanowiło błąd medyczny, wymaga uwzględnienia stanu dziecka, przebiegu porodu, dostępnych w danym momencie informacji oraz standardów postępowania obowiązujących w chwili udzielania świadczeń.
Nieprawidłowa intubacja noworodka jako błąd medyczny
Jedną z nieprawidłowości, do których może dojść podczas resuscytacji, jest błędne wykonanie intubacji. Prawidłowe umieszczenie rurki ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia dziecku skutecznej wentylacji.
Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której rurka intubacyjna zamiast do tchawicy zostanie wprowadzona do przełyku, a personel medyczny nie rozpozna odpowiednio szybko jej nieprawidłowego położenia. W takim przypadku prowadzona wentylacja może być nieskuteczna, a powietrze zamiast do płuc może przedostawać się do przewodu pokarmowego.
Nieprawidłowa intubacja może zatem nie tylko uniemożliwiać odpowiednie utlenowanie organizmu dziecka, ale również prowadzić do dodatkowych powikłań. W sprawach dotyczących takich zdarzeń istotne jest ustalenie zarówno samego faktu niewłaściwego umieszczenia rurki, jak i tego, czy personel miał możliwość odpowiednio wcześnie rozpoznać i skorygować popełniony błąd.
Niedotlenienie noworodka a nieprawidłowa resuscytacja
Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych z nieprawidłową resuscytacją jest pogłębienie niedotlenienia dziecka.
Niedotlenienie okołoporodowe może mieć wiele przyczyn i nie zawsze jest następstwem błędu medycznego. Może rozpocząć się jeszcze przed narodzinami dziecka. Z tego względu samo stwierdzenie ciężkiego stanu noworodka lub późniejszych zaburzeń neurologicznych nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności personelowi medycznemu.
Kluczowe jest ustalenie, czy postępowanie personelu było prawidłowe oraz jaki wpływ konkretne nieprawidłowości miały na stan zdrowia dziecka.
Możliwa jest bowiem sytuacja, w której noworodek już w chwili urodzenia znajduje się w ciężkim stanie, ale błędy popełnione podczas późniejszej resuscytacji dodatkowo pogłębiają istniejące niedotlenienie. W takim przypadku wcześniejszy ciężki stan dziecka nie wyklucza automatycznie odpowiedzialności za skutki późniejszych nieprawidłowych działań.
Jakie mogą być skutki błędu podczas resuscytacji noworodka?
Konsekwencje nieprawidłowej resuscytacji zależą od charakteru błędu, czasu jego trwania, pierwotnego stanu dziecka oraz tego, jak szybko udało się przywrócić prawidłowe oddychanie i krążenie.
W najpoważniejszych przypadkach długotrwałe lub pogłębione niedotlenienie może prowadzić do trwałego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego oraz niepełnosprawności wymagającej wieloletniego leczenia, rehabilitacji i stałej opieki.
Skutkami mogą być między innymi zaburzenia neurologiczne, zaburzenia rozwoju psychoruchowego, ograniczenie sprawności ruchowej, problemy z komunikowaniem się, konieczność stałej rehabilitacji czy całkowita zależność od pomocy innych osób.
Niekiedy błąd podczas samej resuscytacji powoduje również dodatkowy uraz niezależny od pierwotnego stanu noworodka. Przykładem może być uszkodzenie przewodu pokarmowego wskutek nieprawidłowo przeprowadzonej intubacji i wentylacji.
Kiedy nieprawidłowa resuscytacja noworodka stanowi błąd medyczny?
Niepowodzenie resuscytacji samo w sobie nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności lekarza lub szpitala. Medycyna nie daje gwarancji osiągnięcia określonego rezultatu, a personel może prawidłowo przeprowadzić wszystkie wymagane czynności mimo bardzo ciężkiego stanu dziecka.
O błędzie medycznym można mówić przede wszystkim wtedy, gdy postępowanie personelu było niezgodne z aktualną wiedzą medyczną albo nie dochowano wymaganej w danych okolicznościach staranności.
W sprawie należy więc ustalić nie tylko, jaki był stan noworodka po porodzie, lecz również czy personel prawidłowo go ocenił, czy odpowiednio szybko rozpoczął resuscytację, czy zastosował właściwe metody oraz czy prawidłowo kontrolował skuteczność podejmowanych czynności.
Szczególne znaczenie ma także ustalenie związku przyczynowego. Dla odpowiedzialności odszkodowawczej konieczne jest bowiem powiązanie określonych nieprawidłowości ze szkodą, której doznało dziecko.
Jak udowodnić błąd podczas resuscytacji noworodka?
Podstawowym dowodem jest dokumentacja medyczna dotycząca zarówno przebiegu ciąży i porodu, jak i stanu dziecka bezpośrednio po narodzinach oraz dalszego leczenia.
Analizie mogą podlegać między innymi dokumentacja z sali porodowej, karta obserwacji noworodka, wyniki badań, dokumentacja dotycząca wykonanych czynności resuscytacyjnych, podanych leków, intubacji i wentylacji, dokumentacja oddziału neonatologicznego oraz dokumentacja późniejszego leczenia i rehabilitacji.
Istotne znaczenie mogą mieć również zapisy dotyczące czasu wykonania poszczególnych czynności. W sprawach dotyczących resuscytacji nawet niewielkie odstępy czasu mogą mieć znaczenie dla oceny prawidłowości postępowania.
W postępowaniu sądowym kluczowym dowodem jest zazwyczaj opinia biegłego lub zespołu biegłych. To na jej podstawie sąd może ustalić, czy personel postępował zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz czy stwierdzone nieprawidłowości mogły spowodować lub pogłębić uszczerbek na zdrowiu dziecka.
Kto odpowiada za błąd podczas resuscytacji noworodka?
Odpowiedzialność za skutki błędu może – w zależności od okoliczności – ponosić podmiot leczniczy, w którym udzielano świadczeń, osoba wykonująca zawód medyczny lub ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej.
W praktyce roszczenia związane z błędami popełnionymi podczas porodu i resuscytacji noworodka są często kierowane przeciwko szpitalowi oraz jego ubezpieczycielowi.
Nie oznacza to jednak, że każda nieprawidłowość stwierdzona podczas porodu lub resuscytacji automatycznie prowadzi do odpowiedzialności podmiotu leczniczego. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, w szczególności pod kątem rodzaju uchybienia, powstałej szkody oraz związku przyczynowego.
Jakie roszczenia przysługują dziecku po nieprawidłowej resuscytacji?
Jeżeli nieprawidłowa resuscytacja noworodka stanowiła błąd medyczny i doprowadziła do powstania szkody, w imieniu małoletniego dziecka można dochodzić odpowiedniej rekompensaty od podmiotu odpowiedzialnego za jej powstanie.
Zakres roszczeń zależy od okoliczności konkretnej sprawy, rodzaju popełnionych błędów oraz przede wszystkim skutków zdrowotnych, jakie wystąpiły u dziecka.
W przypadku ciężkich uszkodzeń neurologicznych konsekwencje błędu mogą mieć charakter trwały. Koszty ponoszone w związku ze stanem dziecka mogą wówczas obejmować nie tylko dotychczasowe leczenie, ale również wieloletnią rehabilitację, specjalistyczną opiekę, sprzęt medyczny, środki pomocnicze, leki, wizyty lekarskie czy dostosowanie warunków życia do potrzeb osoby z niepełnosprawnością.
W zależności od okoliczności można dochodzić między innymi:
- odszkodowania (art. 444 § 1 k.c.), obejmującego zwrot uzasadnionych kosztów wynikających z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, w tym kosztów leczenia, rehabilitacji, konsultacji specjalistycznych, leków, sprzętu medycznego, środków pomocniczych, opieki oraz innych wydatków pozostających w związku ze szkodą;
- zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) za doznaną przez dziecko krzywdę, w szczególności cierpienie fizyczne i psychiczne, trwałą niepełnosprawność, ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu oraz utratę możliwości prowadzenia życia właściwego dla zdrowej osoby;
- renty (art. 444 § 2 k.c.), jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia zwiększyły się potrzeby dziecka, zmniejszyły jego widoki powodzenia na przyszłość albo doszło do utraty – całkowitej lub częściowej – zdolności do pracy zarobkowej.
W określonych sytuacjach znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące ochrony praw pacjenta, jednak możliwość dochodzenia roszczeń na tej podstawie wymaga każdorazowo analizy rodzaju naruszonego prawa i okoliczności konkretnej sprawy.
Podstawę roszczeń związanych z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia stanowią przede wszystkim art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego. W sprawach dotyczących ciężkich i trwałych następstw błędu medycznego wysokość świadczeń może być znaczna, ponieważ przy jej ustalaniu uwzględnia się zarówno rozmiar krzywdy dziecka, jak i rzeczywiste oraz przyszłe koszty związane z jego stanem zdrowia.
Aby skutecznie dochodzić roszczeń, konieczne jest przede wszystkim wykazanie:
- nieprawidłowości w postępowaniu personelu medycznego;
- powstania szkody lub krzywdy;
- związku przyczynowego pomiędzy błędem a uszkodzeniem lub pogorszeniem stanu zdrowia dziecka.
Przykład z orzecznictwa – 900 000 zł zadośćuczynienia za skutki błędów okołoporodowych
Przykładem sprawy dotyczącej nieprawidłowo przeprowadzonej resuscytacji noworodka jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24 września 2019 r., sygn. akt I ACa 382/19.
Dziecko urodziło się bez oznak życia, w stanie ciężkiej zamartwicy i wymagało podjęcia resuscytacji. W jej trakcie zastosowano między innymi wentylację za pomocą worka AMBU, intubację oraz podawano leki.
Jak ustalono w postępowaniu, intubację wykonano jednak nieprawidłowo – rurka została wprowadzona do przełyku zamiast do tchawicy. W konsekwencji powietrze trafiało do żołądka zamiast do płuc, co doprowadziło do jego rozdęcia, a następnie perforacji. Stwierdzono również nieprawidłowe założenie dostępu dożylnego – oba wkłucia centralne znajdowały się poza żyłą.
Biegła oceniła błędy popełnione podczas akcji reanimacyjnej jako rażące błędy techniczne. Wskazano, że wskutek nieprawidłowego postępowania dziecku nie zapewniono prawidłowej resuscytacji pozwalającej niwelować skutki niedotlenienia, a dodatkowo doszło do perforacji żołądka wymagającej operacji ratującej życie.
Istotne było również ustalenie wpływu tych nieprawidłowości na niedotlenienie dziecka. Noworodek już w chwili narodzin znajdował się w ciężkim stanie, jednak nieprawidłowa intubacja dodatkowo ograniczyła dopływ tlenu do płuc i przyczyniła się do pogłębienia niedotlenienia.
Stan zdrowia dziecka był niezwykle ciężki. Powód cierpiał między innymi na porażenie czterokończynowe oraz głęboką niepełnosprawność intelektualną, nie był zdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał stałej opieki oraz rehabilitacji.
Sąd Okręgowy przyznał powodowi 900 000 zł zadośćuczynienia. Ponadto zasądził 329 452,30 zł odszkodowania, 158 568,25 zł skapitalizowanej renty oraz rentę w wysokości 7 400 zł miesięcznie na przyszłość. Sąd Apelacyjny oddalił zarówno apelację powoda dotyczącą m.in. wysokości zadośćuczynienia, jak i apelację pozwanego szpitala, utrzymując rozstrzygnięcie w tym zakresie.
Sprawa ta pokazuje również ważną kwestię występującą w sporach dotyczących niedotlenienia okołoporodowego. Dziecko może znajdować się w ciężkim stanie jeszcze przed rozpoczęciem resuscytacji, a mimo to późniejsze błędy personelu mogą stanowić podstawę odpowiedzialności, jeżeli przyczyniły się do pogłębienia istniejącego uszkodzenia lub spowodowały dodatkowy uraz.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy można dochodzić roszczeń, jeżeli dziecko było niedotlenione jeszcze przed rozpoczęciem resuscytacji?
Tak. Sam fakt, że niedotlenienie rozpoczęło się jeszcze przed narodzinami, nie wyklucza odpowiedzialności za późniejsze błędy. Konieczne jest ustalenie, czy nieprawidłowo przeprowadzona resuscytacja pogłębiła niedotlenienie, zwiększyła zakres uszkodzeń albo spowodowała dodatkowy uraz.
Czy błąd podczas resuscytacji musi być jedyną przyczyną niepełnosprawności dziecka?
Nie musi być jedyną przyczyną. W sprawach medycznych stan zdrowia dziecka może wynikać z kilku nakładających się czynników. Znaczenie ma ustalenie, czy nieprawidłowe postępowanie personelu pozostawało w odpowiednim związku przyczynowym z powstaniem lub zwiększeniem szkody.
Co zrobić, jeżeli w dokumentacji medycznej nie opisano szczegółowo przebiegu resuscytacji?
Braki w dokumentacji nie oznaczają automatycznie, że dochodzenie roszczeń jest niemożliwe. Okoliczności zdarzenia mogą być ustalane również na podstawie innych dowodów, w tym pozostałej dokumentacji medycznej, wyników badań, zeznań świadków oraz opinii biegłych. Znaczenie braków w dokumentacji powinno być oceniane indywidualnie.
Czy rodzice mogą otrzymać zwrot kosztów opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, jeżeli sami sprawują tę opiekę?
Koszty koniecznej opieki mogą stanowić element szkody lub zwiększonych potrzeb dziecka również wtedy, gdy pomoc faktycznie zapewniają osoby najbliższe. Dokładny sposób obliczenia należnego świadczenia zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy.
Czy można żądać renty, jeśli nie wiadomo jeszcze, jakie będą przyszłe potrzeby dziecka?
Roszczenie o rentę może mieć szczególne znaczenie właśnie w przypadku trwałych następstw błędu, które generują stałe, zwiększone potrzeby. Przy ustalaniu jej wysokości bierze się pod uwagę przewidywane koszty związane między innymi z opieką, rehabilitacją, leczeniem i innymi potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia.
Czy fakt, że dziecko przeżyło dzięki resuscytacji, wyklucza roszczenia związane z błędami popełnionymi podczas jej prowadzenia?
Nie. Skuteczność resuscytacji w zakresie uratowania życia dziecka nie przesądza jeszcze o prawidłowości wszystkich podjętych czynności. Jeżeli w jej trakcie doszło do błędów, które spowodowały dodatkowe uszkodzenie ciała lub pogłębiły istniejący stan, mogą one podlegać odrębnej ocenie.
Czy roszczenia związane z błędem podczas resuscytacji noworodka mogą się przedawnić?
Roszczenia odszkodowawcze podlegają przedawnieniu, jednak w przypadku szkody na osobie oraz roszczeń przysługujących małoletnim zastosowanie mają szczególne regulacje Kodeksu cywilnego. Z tego względu nie należy zakładać, że upływ wielu lat od porodu automatycznie oznacza utratę możliwości dochodzenia roszczeń. Termin przedawnienia powinien zostać oceniony indywidualnie na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Profesjonalna pomoc prawna
Jeżeli podejrzewają Państwo, że podczas porodu lub resuscytacji noworodka doszło do błędu medycznego, warto skonsultować sprawę z kancelarią specjalizującą się w prawie medycznym. Szczególnie istotne może być odpowiednio wczesne zabezpieczenie i przeanalizowanie pełnej dokumentacji medycznej dotyczącej porodu, resuscytacji oraz dalszego leczenia dziecka.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusza Zycha oferuje kompleksowe wsparcie prawne w sprawach dotyczących błędów okołoporodowych, nieprawidłowej resuscytacji noworodka oraz innych błędów medycznych. W szczególności:
- analizujemy dokumentację medyczną dotyczącą przebiegu porodu, resuscytacji i dalszego leczenia dziecka;
- oceniamy, czy w postępowaniu personelu medycznego mogło dojść do nieprawidłowości stanowiących podstawę odpowiedzialności;
- analizujemy możliwy związek pomiędzy błędem podczas resuscytacji a stanem zdrowia dziecka;
- wskazujemy możliwe roszczenia, w tym prawo do odszkodowania, zadośćuczynienia oraz renty;
- pomagamy zabezpieczyć dokumentację medyczną oraz pozostałe dowody niezbędne do dochodzenia roszczeń;
- przygotowujemy przedsądowe wezwania do zapłaty oraz zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela;
- reprezentujemy pacjentów i ich przedstawicieli ustawowych na etapie postępowań przedsądowych oraz w postępowaniach sądowych.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusza Zycha świadczy pomoc prawną rodzinom dzieci, które poniosły szkodę wskutek błędów medycznych związanych z porodem, opieką okołoporodową lub nieprawidłowo przeprowadzoną resuscytacją noworodka.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu: +48 726 003 505.
