Projekt ustawy przewiduje nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta. Rzecznik ma szybciej reagować na działania, które mogą zagrażać zdrowiu lub życiu pacjentów. Zmiany dotyczą przede wszystkim pseudomedycyny, medycznej dezinformacji oraz działalności osób bez odpowiednich kwalifikacji.
Projekt zakłada między innymi możliwość wydawania publicznych ostrzeżeń, stosowania decyzji tymczasowych oraz nakładania kar do 1 mln zł. Nowe przepisy mają również rozszerzyć udział Rzecznika w sprawach cywilnych dotyczących śmierci pacjenta.
Dlaczego potrzebne są nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta?
Obecnie Rzecznik może prowadzić postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Może także nakazać zaprzestanie takiej praktyki.
Przepisy nie zawsze pozwalają jednak skutecznie działać wobec osób, które nie są lekarzami ani podmiotami leczniczymi. Tymczasem w internecie i poza nim oferowane są usługi przedstawiane jako leczenie, mimo że nie opierają się na wiedzy medycznej.
Projekt ma umożliwić Rzecznikowi interwencję również wobec takich osób i przedsiębiorców.
Rzecznik będzie mógł działać wobec osób bez kwalifikacji
Nowe przepisy mają objąć nie tylko szpitale, przychodnie i lekarzy. Rzecznik będzie mógł prowadzić postępowanie także wobec osoby, która:
- oferuje leczenie bez odpowiednich uprawnień,
- przedstawia usługę jako metodę diagnozowania chorób,
- przypisuje produktowi niepotwierdzone właściwości lecznicze,
- zachęca pacjentów do rezygnacji z leczenia,
- wprowadza odbiorców w błąd co do swoich kwalifikacji.
Znaczenie będzie miał rzeczywisty charakter działalności. Sama nazwa usługi, na przykład „terapia naturalna” albo „konsultacja prozdrowotna”, nie wyłączy odpowiedzialności.
Czym jest praktyka pseudomedyczna?
Praktyką pseudomedyczną może być działanie, które stwarza pozory diagnozowania lub leczenia, ale nie opiera się na aktualnej wiedzy medycznej.
Może chodzić na przykład o zapewnianie, że określona metoda leczy nowotwór, pozwala odstawić leki albo zastępuje operację. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których pacjent jest namawiany do rezygnacji ze skutecznego leczenia.
Nie każda metoda alternatywna zostanie automatycznie zakazana. Ważne będzie to, w jaki sposób jest reklamowana i jakie efekty są obiecywane pacjentom.
Publiczne ostrzeżenia Rzecznika Praw Pacjenta
Projekt przewiduje, że Rzecznik będzie mógł wydać publiczne ostrzeżenie. Będzie ono informowało, że działalność konkretnej osoby lub firmy może zagrażać zdrowiu albo życiu pacjentów.
Ostrzeżenie będzie mogło zostać opublikowane jeszcze przed zakończeniem postępowania. Ma to szczególne znaczenie w przypadku usług reklamowanych w internecie i kierowanych do dużej liczby osób.
Takie rozwiązanie może skutecznie chronić pacjentów. Jednocześnie może poważnie wpłynąć na reputację przedsiębiorcy. Dlatego ostrzeżenie powinno być oparte na rzetelnie zebranych informacjach.
Decyzja tymczasowa – szybkie zatrzymanie niebezpiecznej praktyki
Rzecznik Praw Pacjenta ma otrzymać także możliwość wydawania decyzji tymczasowych.
Na ich podstawie będzie mógł nakazać natychmiastowe przerwanie praktyki, która może zagrażać pacjentom. Nie będzie musiał czekać na zakończenie całego postępowania.
Decyzja tymczasowa może dotyczyć na przykład:
- wykonywania zabiegów bez uprawnień,
- stosowania niebezpiecznych metod,
- nakłaniania pacjentów do odstawienia leków,
- oferowania niesprawdzonej terapii zamiast leczenia szpitalnego.
Decyzja ma być natychmiast wykonalna. Oznacza to, że adresat będzie musiał zastosować się do niej, nawet jeżeli zamierza ją zaskarżyć.
Kary do 1 mln zł
Projekt przewiduje podwyższenie kar nakładanych przez Rzecznika.
Maksymalna kara za naruszanie zbiorowych praw pacjentów ma wzrosnąć z 500 tys. zł do 1 mln zł. Kara za brak współpracy z Rzecznikiem ma natomiast wynosić do 100 tys. zł.
Brak współpracy może polegać między innymi na nieprzekazaniu dokumentów, nieudzieleniu informacji albo utrudnianiu postępowania.
Wysokość kary ma zależeć od skali naruszenia, czasu jego trwania oraz stopnia zagrożenia dla pacjentów.
Medyczna dezinformacja
Nowe przepisy mają objąć również przypadki medycznej dezinformacji.
Chodzi przede wszystkim o rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji w celu uzyskania korzyści majątkowej albo osobistej.
Przykładem może być sprzedaż preparatu reklamowanego jako lek na nowotwór albo promowanie odpłatnej terapii przy jednoczesnym przekonywaniu, że leczenie szpitalne jest nieskuteczne.
Nie każda krytyczna wypowiedź o systemie ochrony zdrowia będzie naruszeniem. Konieczna będzie ocena treści, celu, zasięgu i kontekstu wypowiedzi.
Udział Rzecznika w sprawach dotyczących śmierci pacjenta
Projekt rozszerza także możliwość udziału Rzecznika Praw Pacjenta w postępowaniach cywilnych.
Obecnie problem pojawia się wtedy, gdy pacjent zmarł, a roszczeń dochodzi jego rodzina. Osoby bliskie mogą żądać między innymi zadośćuczynienia, odszkodowania, renty albo zwrotu kosztów pogrzebu.
Są to jednak ich własne roszczenia. Z tego powodu obecne przepisy ograniczają możliwość działania Rzecznika.
Projekt ma pozwolić Rzecznikowi uczestniczyć również w sprawach dotyczących śmierci pacjenta podczas leczenia albo wskutek nieudzielenia mu właściwej pomocy.
Co nowe przepisy będą oznaczać dla pacjentów?
Pacjenci mają zyskać szybszą ochronę przed niebezpiecznymi praktykami. Rzecznik będzie mógł ostrzec opinię publiczną i nakazać przerwanie określonego działania jeszcze przed zakończeniem postępowania.
Decyzja Rzecznika nie będzie jednak oznaczała automatycznego przyznania odszkodowania. Roszczeń pieniężnych nadal trzeba będzie dochodzić przed sądem, od ubezpieczyciela albo przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych.
Ustalenia Rzecznika mogą jednak stanowić ważny dowód w sprawie.
Czy nowe uprawnienia Rzecznika już obowiązują?
Nie. Opisane rozwiązania wynikają z projektu ustawy. Do czasu zakończenia prac legislacyjnych treść przepisów może się zmienić.
Nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta zaczną obowiązywać dopiero po uchwaleniu ustawy, jej podpisaniu i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
FAQ – nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta
Czy Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł zamknąć gabinet?
Rzecznik będzie mógł nakazać zaprzestanie konkretnej praktyki. Nie zawsze będzie to oznaczało zamknięcie całej działalności.
Czy Rzecznik będzie mógł działać wobec osoby, która nie jest lekarzem?
Tak. Projekt obejmuje również osoby, które oferują diagnozowanie lub leczenie bez wymaganych kwalifikacji.
Czy wszystkie metody alternatywne będą zakazane?
Nie. Oceniany będzie sposób ich reklamowania oraz to, czy przypisuje się im niepotwierdzone właściwości lecznicze.
Ile wyniesie maksymalna kara?
Maksymalna kara za naruszanie zbiorowych praw pacjentów ma wynosić 1 mln zł.
Czy ostrzeżenie publiczne oznacza, że naruszenie zostało już udowodnione?
Nie zawsze. Ostrzeżenie będzie mogło zostać wydane jeszcze w toku postępowania, jeżeli praktyka może stwarzać zagrożenie.
Czy decyzja Rzecznika zapewni pacjentowi odszkodowanie?
Nie. Rzecznik nie przyznaje odszkodowań ani zadośćuczynień. Jego ustalenia mogą jednak pomóc w dochodzeniu roszczeń.
Podsumowanie
Nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta mają umożliwić szybszą reakcję na pseudomedycynę, medyczną dezinformację i działalność osób bez odpowiednich kwalifikacji.
Najważniejsze zmiany to publiczne ostrzeżenia, decyzje tymczasowe, kary do 1 mln zł oraz szerszy udział Rzecznika w sprawach dotyczących śmierci pacjenta.
Projekt wzmacnia ochronę pacjentów. Jednocześnie nowe środki powinny być stosowane ostrożnie i na podstawie rzetelnie zgromadzonych dowodów.
Na ten moment jednak jest to jedynie projekt, a ostateczne zmiany w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zostaną wprowadzone po zakończonych pracach legislacyjnych.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług udzieli pomocy w dochodzeniu Państwa praw w zakresie błędów medycznych.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem: 726 003 505.
