Utrata dochodu w wyniku wypadku, błędu medycznego lub innego zdarzenia wywołującego szkodę może mieć istotny wpływ na sytuację materialną poszkodowanego. W polskim prawie cywilnym istnieje możliwość dochodzenia odszkodowania za utracony zarobek.
Czym jest utracony zarobek?
Utracony zarobek to kategoria szkody majątkowej, która obejmuje dochód, jaki poszkodowany mógłby realnie uzyskać, gdyby nie doszło do zdarzenia wyrządzającego szkodę – takiego jak wypadek komunikacyjny, błąd medyczny, wypadek przy pracy czy inne naruszenie dóbr osobistych skutkujące uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia.
Może to dotyczyć szerokiego katalogu źródeł dochodu:
- wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę (zarówno na czas określony, jak i nieokreślony, w pełnym lub niepełnym wymiarze godzin),
- dochodów z działalności gospodarczej, w tym niezrealizowanych zleceń czy przestojów w prowadzeniu firmy,
- przychodów uzyskiwanych w ramach umów cywilnoprawnych (umowy zlecenia, o dzieło, kontrakty menedżerskie).
Odszkodowanie może obejmować zarówno zarobki faktycznie utracone, jak i korzyści utracone w wyniku niemożności podjęcia pracy, realizacji kontraktu czy awansu.
Przykładowo: osoba prowadząca firmę, która na skutek operacji i rekonwalescencji przez kilka miesięcy nie mogła świadczyć usług, ma prawo żądać zwrotu przewidywanego dochodu z tego okresu – o ile będzie w stanie go wiarygodnie wykazać.
Co istotne, roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraconego zarobku przysługuje również w sytuacjach, gdy poszkodowany nie utracił całkowicie zdolności do pracy, ale jego możliwości zarobkowe uległy znacznemu ograniczeniu. W takich przypadkach możliwe jest dochodzenie tzw. renty uzupełniającej, o czym szerzej w dalszej części artykułu.
Podstawa prawna
Art. 361 Kodeksu cywilnego
§ 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
§ 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.Art. 444 Kodeksu cywilnego
§ 1. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
§ 2. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
§ 3. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.
Odszkodowanie może obejmować:
- zarobki utracone w wyniku czasowej niezdolności do pracy,
- zarobki utracone z tytułu trwałego ograniczenia możliwości zarobkowych,
- dochody, które mogłyby być osiągnięte w przyszłości (utracona szansa na awans, projekt, kontrakt itp.).
Orzecznictwo
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt II CSK 474/06
Koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia obejmują także utracony zarobek żony poszkodowanego, jeżeli żona podjęła się wykonywania koniecznej opieki osobistej nad poszkodowanym mężem w okresie jego leczenia i rehabilitacji (art. 444 § 1 k.c.).
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II PK 239/13
Przyczynieniem się jest każde zachowanie poszkodowanego pozostające w normalnym związku przyczynowym ze szkodą, za którą ponosi odpowiedzialność inna osoba, i jest warunkiem miarkowania odszkodowania.
Określenie zarobków, jakie mógłby uzyskiwać poszkodowany w ramach zachowanej częściowej zdolności do pracy, wymaga stosownych ustaleń sądu.
Jeśli pracodawca odpowiedzialny za skutki wypadku przy pracy składa poszkodowanemu oferty zatrudnienia, należy rozważyć, czy są one konkretne i odpowiadają stanowi zdrowia pracownika, a jeśli tak – jakie dochody mógłby on uzyskiwać z tego tytułu.
Ale nawet, jeśli ofert takich nie składano poszkodowanemu lub ten odrzucił je, po stronie dochodów poszkodowanego trzeba uwzględnić co najmniej połowę najniższego wynagrodzenia za pracę, chyba że sytuacja na rynku pracy jest taka, że z uwagi na stan zdrowia poszkodowanego nie daje ona jakichkolwiek realnych szans na podjęcie zatrudnienia.
Ciężar udowodnienia takich nadzwyczajnych okoliczności obciąża jednak poszkodowanego.
Jak wykazać wysokość odszkodowana za utracony zarobek?
Poszkodowany ma obowiązek udowodnić zarówno istnienie szkody, jak i jej wysokość oraz związek przyczynowy z działaniem lub zaniechaniem sprawcy szkody.
Przykładowe dowody:
- zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia,
- dokumentacja podatkowa (np. PIT),
- orzeczenia lekarskie potwierdzające niezdolność do pracy,
- opinie biegłych dotyczące możliwości zarobkowych przed i po zdarzeniu.
Utracony zarobek a renta uzupełniająca
Jeżeli poszkodowany trwale utracił zdolność do zarobkowania lub jego zdolność ta uległa ograniczeniu, może żądać renty uzupełniającej (art. 444 § 2 k.c.), która kompensuje różnicę między zarobkami osiąganymi przed zdarzeniem a aktualnymi możliwościami zarobkowymi.
Renta może być przyznana:
- na czas określony (np. czas trwania rehabilitacji),
- na czas nieokreślony (w przypadku trwałego inwalidztwa),
- w formie comiesięcznej lub jednorazowego świadczenia.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy muszę mieć umowę o pracę, by dochodzić odszkodowania za utracone zarobki?
Nie. Można dochodzić utraconego dochodu również przy umowie zlecenia, prowadzeniu działalności gospodarczej czy nawet w przypadku utraty korzyści ze zleceń, które miały zostać zawarte.
Czy można dochodzić utraconych zarobków od szpitala?
Tak – w przypadku błędu medycznego lub naruszenia praw pacjenta, roszczenia mogą być kierowane wobec placówki medycznej lub jej ubezpieczyciela.
Podsumowanie
Odszkodowanie za utracony zarobek to istotna część rekompensaty dla osób, które ucierpiały w wyniku wypadku lub błędu medycznego. Skuteczne dochodzenie tego roszczenia wymaga jednak odpowiedniego przygotowania dowodowego, znajomości przepisów oraz często – pomocy prawnika lub biegłego. Jeśli doświadczyłeś takiej sytuacji, warto podjąć odpowiednie kroki jak najszybciej, by nie dopuścić do przedawnienia roszczenia.
Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług pomoże w dochodzeniu Państwa praw na każdym etapie postępowania.
Zapraszamy do kontaktu pod numerem telefonu +48 726 003 505.
